• در آموزش یونجه
  • بازدید: 381
  • اخرین ویرایش: آبان ۲۲, ۱۳۹۷
  • چاپ نوشته هاچاپ پی دی اف

اصول کاشت صحیح


انتخاب محل مناسب براي كشت يونجه
  يكي از اقدام هاي اوليه و بسيار مهم در زراعت يونجه، تعيين محلي مناسب براي كشت آن است. انتخاب محل، يك تصميم حساس در توليد يونجه است، چون شرايط محل مي تواند عملكرد و ديگر برتري هاي يك رقم يونجه را تحت تاثير قرار داده و حتي محدود كند.هرچند يونجه در طيف گسترده اي از شرايط محيطي مي تواند رشد كرده و محصول توليد نمايد، ولي با بررسي اوليه دقيق و علمي، مي توان بيشينه بهره وري را به دست آورد. در انتخاب محل براي زراعت يونجه، هميشه بايستي در نظر داشت كه مناسب ترين محل براي كشت يونجه محلي است كه بيشترين عملكرد و بالاترين كيفيت علوفه در آن توليد مي شود. هنگامي كه در مرحله مكان يابي، كشتزاري براي كشت يونجه انتخاب شود كه مناسب ترين ميزان عمق نفوذ ريشه، عناصر غذايي، تهويه و آب را براي گياه فراهم كرده و بدون تنش هاي عمده شوري و قليائي و غرقابي باشد، مي توان مطمئن بود كه شرايط براي توليد بيشينه عملكرد يونجه فراهم شده است.
 
یونجه

ويژگي هاي خاك محل
براي بررسي كارائي يك محل براي كشت يونجه، در آغاز بايستي ويژگي هاي خاك محل تعيين شود. تعيين ويژگي هاي خاك مي تواند با استفاده از نرم افزارهايي همچون سامانه اطلاعات جغرافيايي(GIS) ، استفاده از نقشه هاي (توپوگرافي) منطقه و يا به صورت مشاهده اي انجام گيرد. ويژگي هاي مورد بررسي براي تعيين كارائي خاك به ترتيب زيرمي باشند:
 
ويژگي هاي فيزيكي خاك

  بافت خاك
يونجه را مي توان در طيف گسترده اي از بافت هاي خاك با موفقيت توليد كرد، ولي خاك هاي لومي- شني و لومي- رسي ترجيح داده مي شوند. اين نوع خاك ها توازن مناسبي از نگهداري و نفوذ آب را فراهم مي آورند. خاك هاي شني و لومي- شني ظرفيت نگهداري آب كمي دارند و از اين رو يونجه زار را بايستي چند روز يك بار آبياري كرد، كه اين كار به ويژه در سامانه هاي آبياري سنتي بسيار دشوار خواهد بود. توليد يونجه درخاك هاي رسي بسيار دشوار است. چون در اين خاك ها نفوذ آب و زهكشي با سرعت پائيني انجام شده و يونجه زار دچار حالت غرقاب مي شود. يونجه براي توليد مطلوب به زهكشي مناسب نياز دارد و به تنش غرقاب حساس است و در اين شرايط افزون بر ايجاد زمينه هاي مساعد براي بيماري هاي مختلف، گياهچه ها، ريشه هاي گياه نيز با كمبود اكسيژن رو به رو شده و رشد آنها متوقف خواهد شد. توليد يونجه در خاك هاي با سطح سنگلاخي نيز با نارسايي هاي چندي مواجه خواهد شد. براي كشت يونجه آبي اراضي با سنگ وسنگريزه از صفر تا 3 درصد بسيار مناسب، از 3 تا 15درصد  مناسب، از 15تا 35 درصد به نسبت مناسب، از 35 تا 55  درصد كمي مناسب و بيش از 55  درصد نا مناسب مي باشد.
 
 عمق خاك
خاك بايد به حدكافي عميق باشد تا ظرفيت نگهداري آب را درحد مورد نياز فراهم سازد. يونجه ريشه اصلي درازي دارد كه تا اعماق بيشتري نسبت به ريشه بيشتر گياهان زراعي مانند ذرت يا گندم نفوذ مي كند.
در شرايط مطلوب، ريشه هاي يونجه مي توانند تا عمق 6 متري خاك نيز نفوذ كنند كه اين عمق نفوذ بالا به يونجه توان تحمل بالايي در برابر تنش خشكي مي بخشد.كمينه عمق خاك مورد نياز براي نفوذ ريشه يونجه يك متر مي باشد. خاك هاي كم عمق به طور عموم به لايه هاي زيرسطحي نفوذ پذيري محصور شده اند كه اين لايه ها به علت كاهش نفوذپذبري و زهشكي خاك، عملكرد يونجه را كاهش خواهند داد .

جدول و اكنش گياه يونجه در خاك هاي با ويژگي هاي مختلف

یونجه

 چالش غرقابي و سفره هاي آب زيرزميني
    در برخي از مناطق كه سطح سفره هاي آب زيرزميني بالاست، يا نفوذپذيري خاك توسط لايه هاي بستري كاهش پيدا كرده است و يا در مسيل رودخانه ها قرار دارند، ممكن است در فصول پر باران سال حالت غرقابي ايجاد شود. يونجه، به ويژه در مراحل رشد فعال به شرايط غرقابي حساس است. اين حساسيت از بابت كاهش اكسيژن در دسترس ريشه ها و گره هاي تثبيت كننده نيتروژن ايجاد شده و درنتيجه آن نارسايي هاي تنفسي و همچنين بيمار ي هاي مختلف ريشه و طوقه توسعه مي يابد. در صورتي كه ايجاد حالت غرقابي همزمان با افزايش دماي هوا باشد، احتمال توسعه بيماري ها به شدت افزايش خواهد يافت. پيش از انتخاب چنين زمين هايي براي كاشت،بايستي بررسي لازم انجام گيرد تا بتوان مطمئن شد كه مي توان با خاكورزي عمقي ميزان نفوذپذيري را افزايش داد. در صورت برطرف نشدن تنگناي غرقابي بايد از كاشت يونجه در آن كشتزار خودداري نمود.
 شيب زمين
براي كشت يونجه آبي اراضي با شيب كمتر از يك درصد بسيار مناسب، 1 تا 2 درصد مناسب، 2 تا 5 درصد به نسبت مناسب، 5 تا 8 درصد كمي مناسب، 8 تا 12درصد درشرايط خاصي كمي مناسب و شيب بيش از 12درصد نامناسب مي باشد.
 
 
ويژگي هاي شيميائي خاك
الف- حاصلخيزي
     حاصلخيزي خاك مورد انتخاب براي كاشت يونجه تاثير به سزايي در عملكرد وكيفيت علوفه توليدي دارد. از سوي ديگر، كمبود عناصر ضروري براي رشد يونجه ازطريق افزايش نياز به كوددهي پي درپي هزينه هاي توليد را تا حدي زيادي بالا مي برد.  

ب-اسيدي، قليائي و شور بودن خاك
اسيدي و قليائي بودن خاك توسط پي اچ (pH) بيان مي شود.خاك هاي با pH كمتر از5/6 اسيدي، 5/6 تا 5/7 خنثي و بيشتر از 5/7قليائي به شمار آيند. pH خاك بر ميزان مواد غذايي در دسترس تاثير مي گذارد. بيشترين ميزان دسترسي به عناصر غذايي براي بيشترگياهان زراعي هنگامي كهpH  خاك بين 6تا 7 باشد، فراهم مي شود.با اين وجود، براي زراعت يونجهpH هاي 3/6 تا 5/7 توصيه مي شود، چون در اين محدوده فعاليت باكتري هاي تثبيت كننده نيتروژن بيشتر تحريك مي شود. زراعت يونجه درpH هاي كمتراز شش توصيه نمي شود.خاك هاي اسيدي بيشتر در نواحي پر باران ايران پراكنش يافته اند.چون در اثر بارش پيوسته باران، عناصر كلسيم، منيزيم، سديم و پتاسيم شستشو داده شده و يون هاي هيدروژن و آلومينيوم جايگزين آنها خواهند شد.با افزايش غلظت يون هيدروژنpHخاك افزايش يافته و خاك اسيدي مي شود. غلظت بالاي يون هيدروژن و همچنين يون هاي آلومينيوم و منگنز بر رشد گياه و باكتري هاي تثبيت نيتروژن تاثير مي گذارند.بهترين راه براي اصلاح اين خاكها اختلاط آهك با خاك يونجه زار است. ولي بايد توجه داشت كه پس از اعمال مديريت اصلاح اين خاك ها، حتماًpH  خاك دوباره آزمايش شود و در صورتي كه اين ميزان از 3/6 كمتر باشد بايد از كشت يونجه در آن محل خود داري كرد.  افزون بر اين، كاشت يونجه در خاك هاي باpH  هاي بالاتر از 8 نيز به علت قليائي بودن اين خاك ها چالش آفرين خواهد بود. خاك هاي قليائي به طور عموم شور نيز هستند و زهكشي مناسبي ندارند. يونجه به شوري خاك به نسبت حساس است. هرچند توليد يونجه در خاك هاي شور امكان پذير است، ولي سطوح بالاي نمك ايجاد سميت كرده و دسترسي به آب را  كاهش مي دهد. شوري خاك با اندازه گيري ميزان هدايت الكتريكي(EC) در عصاره خاك تعيين مي شود.نمك ها ميزان هدايت الكتريكي را افزايش مي دهند و از اين رو، ميزان هدايت الكتريكي خاك با افزايش شوري افزايش مي يابد.آستانه آسيب و زيان رساني شوري در يونجه حدود 2 ميلي موس در سانتي متر  است. در صورتي كه ميزان شوري خاك از اين ميزان بيشتر باشد عملكرد يونجه به ازاي هر واحد افزايش هدايت الكتريكي، حدود 3/7 درصد كاهش خواهد يافت. البته تحمل يونجه به شوري در مراحل مختلف نموي آن متفاوت است و در مرحله جوانه زني بالاترين حساسيت را نسبت به شوري دارد و رفته رفته از ميزان اين حساسيت كاسته مي شود. در كل، اگر شوري خاك بالاتر از 5 ميلي موس در سانتي متر  باشد بايد از كاشت يونجه خودداري كرد. براي كاشت يونجه در چنين خاك هايي بايد نسبت به اصلاح آنها اقدام كرد. مهم ترين روش براي اصلاح خاك هاي شور، انجام آبشوئي آنهاست. البته اين روش ها زمان بر بوده ومدت ها پيش از كاشت يونجه بايد نسبت به انجام آنها مبادرت ورزيد. لازمه انجام آبشوئي زهكشي مناسب خاك و وجود منبع آب غير شور است. براي آبشويي خاك، آب در حد بيشتر از ظرفيت زراعي خاك استفاده مي شود تا آب مازاد نمك هاي خاك را در خود حل كرده و از لايه هاي تحت نفوذ ريشه يونجه خارج كند.امروزه براي آبشويي خاك هاي با نفوذ پذيري پايين نيز لوله هاي ويژهاي ساخته شده است كه در اعماق زير خاك شده و چون به حالت صافي(فيلتري) چند لايه توليد شده اند مي توانند نمك ها و املاح مازاد خاك را جذب كرده و در جهت شيب لوله ها تخليه كنند. كاشت گياهان متحمل به شوري، مانند جو پس از انجام آبشوئي در ميزان آبشوئي تاثير مثبتي دارد. سديمي بودن خاك نيز از تنش هاي كاهش دهنده عملكرد يونجه است. خاك هايي كه بيش از 15% ظرفيت تبادل كاتيوني را سديم اشغال كرده باشد، خاك هاي سديمي به شمارمي آيند.در اين نوع خاك ها، سديم ظرفيت عناصر غذايي مختلفي مانند كلسيم، منيزيم و پتاسيم را اشغال كرده و با كاهش سطح دسترسي به اين عناصر، باعث كمبود آنها مي شود.
ميزان زياد سديم باعث پراكنش ذرات رس و هوموس مي شود. از آنجائي كه هوموس ازذرات رس سنگين تر است، به سطح خاك آمده و اين نوع خاك ها را به رنگ قهوه اي سوخته و براق در مي آورد. براي اصلاح چنين خاك هايي، بايستي از گچ استفاده نمود.كلسيم موجود در گچ، با سديم جايگزين شده و باعث اصلاح خاك هاي سديمي مي شود. در خاك هايي كه ميزان كربنات كلسيم آن ها بالاست مي توان به جاي گچ از گوگرد استفاده كرد. پس از توزيع گچ يا گوگرد در كشتزار و اختلاط كامل آن با خاك، بايدكشتزار را آبشويي كرد تا سديم مازاد ناشي از جايگزيني با كلسيم يا گوگرد از منطقه نفوذريشه يونجه بيرون شود.به طور عموم اگر هدف توليد بيشينه عملكرد ممكن در واحد سطح باشد، بايستي از زراعت در اراضي شور و سديمي خودداري كرد. از سوي ديگر، فرآيند اصلاح چنين خاك هايي به چندين سال زمان و همچنين هزينه بالا نياز دارد.در كل براي كشت يونجه آبي اراضي با سديم قابل تبادل خاك از 0 تا 8درصد بسيار مناسب، از8 تا 20درصد مناسب، از 20 تا 35درصد به نسبت مناسب، از 35تا 50 درصد كمي مناسب و بيش از 50درصد نامناسب مي باشد.
 
آب آبياري
در انتخاب محل مناسب براي كاشت يونجه بايد از وجود منبع آب كافي و با كيفيت اطمينان حاصل كرد، چون در صورت كمبود آب، ديگر مديريت هاي زراعي نيز موثر واقع نخواهد شد.
هر دو مشخصه كيفيت و كميت آب در تعيين محل مناسب براي كاشت موثر هستند: 
 
كميت آب
يونجه نسبت  به ديگر گياهان زارعي، نياز آبي به نسبت بالايي دارد. يونجه براي توليد هر كيلوگرم ماده خشك 830-560 ليتر آب مصرف مي كند. منبع آب بايستي بتواند براي آبياري هر هكتار يونجه دستكم100-80  ليتر آب در دقيقه فراهم كند. البته ميزان دقيق نياز آبي بنا بر شرايط آب و هوايي و اقليمي، نوع سامانه آبياري و غيره متفاوت است. براي تامين اين ميزان نياز آبي به منبع آب كافي و ثابت نياز است، وگر نه عملكرد محدود خواهد شد
.
 كيفيت آب

كيفيت پايين آب نيز يك مسئله مهم در انتخاب محل براي كاشت يونجه است. آب چاه ممكن است داراي ميزان بالايي نمك باشد. سميت سديم يا بيكربنات نيز مي تواند موجب ايجاد اختلال در نفوذ آب شود. سميت سلنيوم يا موليبدن نيز مي تواند موجب كاهش كيفيت علوفه توليدي شود. سميت عناصري مانند سديم، كلر و غيره بيشتر درسامانه هاي آبياري باراني چالش آفرين است، چون اين عناصر به طور عمده از طريق برگ جذب شده و باعث بروز آسيب و زيان در يونجه ميشوند.
 
تناوب زراعي كشتزار
بررسي پيشينه محل مورد انتخاب براي كاشت يونجه از موارد بسيار ضروري است.
پيشينه زراعت در كشتزار انتخاب شده از چندين جهت مهم است:
 
 از زراعت پشت سرهم يونجه خودداري كنيد
يونجه گياهي خود مسموم  است. به اين معنا كه يونجه تركيبات دگر آسيبي (آللوپاتيكي) از خود ترشح مي كند كه در صورت كاشت دوباره يونجه در آن يونجه زار جوانه زني، رشد و عملكرد آن را با آسيب جدي روبه رو خواهد كرد. عمر و تراكم يونجه زار به طور چشمگيري بر ميزان خود مسمومي تاثيرگذار است. تأثير تركيبات دگرآسيبي يونجه بر ديگر گياهان زراعي تاكنون به درستي مشخص نشده است. عمده تركيبات دگرآسيبي يونجه شامل اتيلن و مديكارپين مي باشد. چگونگي تأثيرگذاري تركيبات مسموم كننده بر رشد گياهچه هاي جوان يونجه از طريق ايجاد آماس در نوكريشه اصلي و همچنين كاهش شمار ريشك هاي موئين است. با آسيب ديدن ريشه ها، جذب آب و عناصر غذايي دچار اختلال شده و رشد گياهچه ها متوقف خواهد شد. توصيه مي شود كه مزرعه كشتزار دست كم پس از يك فصل كاشت غلات مورد كشت دوباره قرار گيرد.  
 
 پيشينه استفاده از علف كش ها و آفت كش ها مورد بررسي قرار گيرد
بايستي پيشينه و زمان مصرف علفكش ها در محصول زراعي پيشين بررسي شود.
بقاياي علف كش هاي پهن برگ باعث ايجاد آسيب در استقرار يونجه مي شود. در برخي موارد ديده مي شود كه يونجه زار به طور موفقيت آميزي استقرار مي يابد، ولي با افزايش رشد و دراز شدن ريشه و رسيدن آن به لايه اي از خاك كه بقاياي علفكشهاي مصرف شده در محصول پيشين در آن جا تجمع يافته اند، باعث بروز آسيب و زيان جدي در يونجه-زار مي شود. افزون بر اين، نوع آفت كش هاي مورد استفاده نيز داراي اهميت زيادي است. برخي از آفت كش ها مي توانند باعث بروز آسيب در باكتري هاي ريزوبيوم شده و عمل تثبيت نيتروژن را متوقف سازند.
 
 پيشينه آلودگي گياه زراعي پيشين به آفات و بيماري ها بررسي شود
يونجه داراي شمار چندي بيماري و آفت مشترك با ديگر گياهان زراعي مي باشد. در صورت آلودگي گياه زراعي به بيماري مشترك با يونجه، احتمال آلوده شدن يونجه نيز به شدت افزايش مي يابد.در صورت ديدن موارد مشترك، بايستي نشانه ها به دقت بررسي شده و در صورت امكان، مبارزه و پيشگيري هاي ممكن اعمال شود. در صورت حاد بودن آلودگي بايستي از كاشت يونجه تا حذف كامل عامل بيماري در محل انتخابي خود داري كرد

انتخاب رقم يا اكوتيپ مناسب
انتخاب رقم يا اكوتيپ مناسب براي زراعت يونجه به دو دليل داراي اهميت بالايي برخوردار است:
الف_يونجه يك گياه چندساله است و از هنگام كاشت به طور معمول حدود پنج سال زمين زراعي را اشغال ميكند. در صورتي كه رقم يونجه برپايه اصول علمي انتخاب شود، از يكسو ميزان توليد و كيفيت علوفه توليدي در واحد سطح افزايش خواهد يافت و ازسوي ديگر هزينه هاي مديريت زراعي همانند كنترل بيماري ها و آفات كاهش خواهد يافت.در صورتي كه رقم و اكوتيپ هاي مختلف يونجه در شرايط يكسان محيطي موردكشت قرار گيرند، مي توان بين عملكرد آنها تا 30% اختلاف ديد. با محاسبه اين ميزان افزايش، در صورت انتخاب مناسب ترين رقم، براي همه ي سالهاي استقرار يونجه مي توان بهرهوري اقتصادي چشمگيري را براي كشاورزان پيشبيني كرد.
ب_ يونجه گياهي دگرگشن و خود ناسازگار است از نظر ژنتيكي توان سازگاري محيطي بالايي دارد و هركدام از اين اكوتيپ ها براي شرايط محيطي خاصي سازگار شده اند. از اين رو، در صورتي كه براي كاشت رقم يا اكوتيپ مناسب با شرايط منطق هاي مورد كشت انتخاب نشود عملكرد از حد مطلوب كمتر خواهد بود.

  مهم ترين معيارهاي انتخاب رقم به شرح زير است: 
قيمت بذر
از نظر كشاورزان نخستين عاملي كه بر انتخاب رقم تأثير مي گذارد قيمت بذر است. در اصول بذرهايي كه گواهي شده بوده و براي توليد آنها از فناوري و دانش نوين استفاده شده باشد قيمت بالاتري دارند. حتي اگر بذر خريداري شده نسبت به ديگر رقمها و اكوتيپ هاي موجود گران تر نيز بوده باشد، بيشنيه  تا 5% از كل هزينه هاي توليد را در طول 4 تا 5سال به خود اختصاص خواهد داد. ولي با يك محاسبه ساده مي توان دريافت كه كمترين افزايش در ميزان توليد علوفه سالانه (ناشي از انتخاب رقم مناسب) تفاوت هزينه تهيه بذر رقم(هاي) جديدتر و مناسب تر، با بذرهاي بومي و غيرگواهي شده را به آساني جبران خواهد كرد. از اين رو، ارائه مشاوره ترويجي در هنگام توصيه رقم مناسب يونجه به كشاورزان در مورد صرفه اقتصادي تهيه بذرهاي جديد و گواهي شده بسيار مهم است.
 
عملكرد
عملكرد مهم ترين مؤلفه براي انتخاب رقم است. براي انتخاب رقم بر پايه بيشترين ميزان عملكرد، به طور عموم مراكز تحقيقاتي طيف گسترده اي از رقم ها و اكوتيپ ها را در شرايط محيطي يكسان مورد كشت و آزمايش قرار مي دهند. اين آزمايش ها در طي سالهاي متوالي و همچنين در مكان هاي مختلف انجام شده و نتايج به دست آمده از اين آزمايش ها به عنوان معيار دقيقي براي انتخاب رقم هاي داراي بيشترين عملكرد مورد استفاده قرار مي گيرد.بايستي توجه داشت كه براي انتخاب رقم مناسب، در آغاز بايدگروهي از رقم هاي با عملكرد بالا در طي چندين سال آزمايش در منطقه انتخاب شده وسپس ديگر معيارهاي ياد شده در اين بخش را بر روي آنها بررسي كرد.قابل يادآوري است كه منظور از واژه "عملكرد" ميانگين عملكرد رقم انتخابي در بين چين هاي يك سال و سير تغييرات آن در طي سال هاي پس از استقرار يونجه زار مي باشد.
چه بسا برخي از ارقام در طي چين اول عملكرد بسيار بالايي توليد كنند، ولي در چين هاي بعدي به طور چشمگيري از ميزان علوفه توليدي آنها كاسته شود. 
 
كيفيت علوفه
از آنجائي كه در كشور ما معيار خريد و فروش علوفه صرفاً براساس وزن علوفه انجام مي گيرد، كيفيت علوفه در بحث انتخاب رقم، نوع مديريت هاي زراعي، زمان برداشت وغيره عموماً مورد بي توجهي قرار گرفته است. با اين حال، براي اصلاح چرخه تغذيه اي دام و طيور بايستي كيفيت علوفه در انتخاب نوع رقم مد نظر قرار گيرد. به طوري كه امروزه ارقامي از يونجه در سطح جهاني معرفي گرديده اند كه فاقد ساپونين بوده و باعث ايجاد نفخ در دامها نمي شوند.
 
دوام و پايداري سطح سبز
به طوري كه پيشتر نيز بيان شد دوام سطح سبز يونجه زار و پايداري عملكرد آن درانتخاب رقم بسيار مهم است. از آنجايي كه يونجه گياهي چند ساله است، معيار سنجش رقم ها، توليد كل هر رقم در واحد سطح و در واحد زمان (دستكم سه سال) خواهد بود. قاعده كلي براين است كه يك رقم مناسب، بايستي عملكرد به تقريب پايداري در طي سه سال اول پس از استقرار داشته باشد و از آن پس با شيبي ملايم از ميزان توليد آن كاسته شود. برخي رقم ها در سال اول به علت جديد بودن سطح سبز عملكرد بالايي توليد مي كنند، با گذشت زمان به طور چشمگيري توان و ظرفيت عملكرد آن ها رو به كاهش مي گذارد.همانطور كه اشاره شد هزينه هاي توليد يونجه به كل سال هاي بهره برداري آن تقسيم مي شود و يكي از اركان محاسبه ميزان بهره وري توليد، ميزان دوام سطح سبز يونجه است.لذا اگر عملكرد در طي سال هاي آتي به طور چشمگيري كاهش يابد، در عمل كشاورز را با زيان روبه رو كرده است. دوام سطح سبز و پايداري عملكرد رقم ها، افزون بربحث ژنتيكي بودن آن، به شدت از ميزان درجه سختي زمستان و درجه مقاومت به آفات وبيماري ها تأثير مي پذيرد. 
 
خواب پاييزه
خواب پاييزه يكي از ويژگي هاي مهم در انتخاب رقم است كه بر سازگاري، عملكرد وكيفيت علوفه و دوام سطح سبز تاثير مي گذارد.خواب پاييزه به وسيله اندازه گيري ميزا رشد (افزايش بلندي گياه) در طي فصل پاييز تعيين مي شود. ركود پاييزه يك  ويژگي به طور كامل ژنتيكي است و در حقيقت يك پاسخ فيزيولوژيك از سوي گياه به كاهش دما و طول روز است و به عنوان معياري براي سنجش چگونگي زمستان گذراني يونجه شناخته مي شود.براي درك بهتر از ميزان خواب پاييزه در رقم ها  و اكوتيپ هاي يونجه، خواب پاييزه يونجه از 1 تا 11درجه بندي گرديده است. رقم هاي دسته يك بيشترين خواب پاييزه را داشته و رقم هاي دسته11 بدون خواب پائيزه هستند. رقم هاي بدون خواب پاييزه در پاييز بلندتر بوده و رشد بيشتري در طي دو فصل پاييز و زمستان (جداي از شرايط محيطي) نسبت به رقمهاي داراي ركود پاييزه دارند. رقم هاي بدون (يا داراي كمترين) خواب پاييزه به علت ادامه رشد در طي دو فصل پاييز و زمستان، در طي بهار به سرعت به رشد خود ادامه داده و پس از هر چين برداري نيز توان جايگزيني سطح سبز بالاتري دارند. ولي اين رقم ها در عمل توانايي زمستان گذراني را در مناطق با زمستان هاي طولاني و سرد را نخواهند داشت. لذا بايستي در انتخاب رقم به شرايط منطقه توجه كرد و در صورتي كه منطقه داراي زمستان هاي سرد و طولاني باشد دست كم بايد از اكوتيپ داراي خواب پاييزه استفاده كرد. در ديگر مناطق استفاده از رقم هاي بدون ركود پاييزه و يا با در جه هاي بالاتر در دسته بندي توصيه مي شود. قابل يادآوري است كه امروزه رقم هايي در چرخه اصلاح هستند كه رابطه بين ركود پاييزه و زمستان گذراني در آنها تا حد امكان در حال حذف شدن است.
 

زمستان گذراني
آسيب هاي زمستاني مهم ترين عامل محدود كننده دوام يونجه زارها در عرض هاي شمالي است. زمستان گذراني در يونجه يك صفت پيچيده اي است كه از عامل هاي چندي مانند مقاومت به بيماريها، مديريت برداشت و (چين برداري)و شرايط محيطي همچون رطوبت خاك و دماي محيط(سرمايش و گرمايش) متأثر مي شود.روش هاي مختلفي براي ارزيابي زمستان گذراني در يونجه وجود دارد . يكي از روش ها "سختي زمستانه" است كه روشي تاحدودي دقيق براي ارزيابي توانايي زمستان گذراني در يونجه بدون ايجاد آسيب در آن مي باشد. در اين روش، ارقام يونجه بر پايه آزمون سختي زمستانه در شش دسته درجه بندي مي شوند. بذرهايي  كه ميزان دوام زمستان گذراني در آن ها كمتر است به طورمعمول ارتفاع كمتري داشته و توليد علوفه كمتري در طي چين اول دارند. علاوه بر اين ممكن است جوانه هايي كه در اين گياهان در طي پاييز و براي رشد دوباره در بهار تشكيل شده بودند، از بين رفته باشند.
 
مقاومت به آفات و بيماري ها
رقم ها و اكوتيپ هاي مختلف يونجه از نظر ميزان مقاومت به بيماري ها و آفات مختلف يكسان نيستند. به ويژه اينكه امروزه رقمها جديد كه مقاوم به نوع خاصي از بيماري ها وآفات باشد معرفي مي شود. ميزان مقاومت رقم ها نيز با بررسي هاي آزمايشي در چند سال پي در پي و در مكا ن هاي مختلف مورد سنجش قرار مي گيرد. در صورتي كه نوع خاصي از آفات يا بيماري ها در منطقه مورد كاشت شيوع داشته باشد بايستي از رقم هاي مقاوم  و يا نيمه مقاوم(متحمل)به آن بيماري يا آفت استفاده كرد.
 

آماده سازي بستر بذر
يونجه براي توليد عملكرد مطلوب به خاك هاي به نسبت عميق، با زهكشي خوب وبستر بذري نرم و صاف نياز دارد. بستر بذر بايستي محيطي مناسب براي جوانه زدن، رشد و نفوذ ريشه ها را فراهم آورده و بتواند ميزان رطوبت مورد نياز يونجه را در ناحيه توسعه ريشه فراهم آورد. از اين رو آماده سازي بستر بذر بايد همه ي بازدارنده هاي ممكن براي سبز شدن و استقرار گياهچه ها، نفوذ و پراكنش ريشه ها و دوام چندساله يونجه در آن يونجه زار را تامين كند.مراحل آماده سازي بستر بذر يونجه شامل مراحل زير است:
 

خاكورزي اوليه
براي دستيابي به داشتن بيشينه عملكرد يونجه، به خاك هاي با زهكشي مناسب و به نسبت عميق نياز است. محدوديت هاي فيزيكي و شيميائي، مانند وجود لايه هاي سفت،چينه اي بودن خاك و وجود لايه هاي نمك مي توانند عمق نفوذ ريشه را محدود كرده و در نهايت منجر به كاهش عملكرد شوند. يكي ديگر از عمده ترين علل محدوديت نفوذ ريشه، فشرده شدن خاك در نتيجه عبور ماشين ها و ادوات كشاورزي سنگين، به ويژه هنگامي كه خاك مرطوب بوده و يا در هنگام برداشت محصول گياهان زراعي پيشين مي باشد.شخم عميق مي تواند فشردگي خاك را كاهش دهد. هرچند براي تعيين نوع و عمق خاكورزي نياز به بررسي دقيق تر محل انتخاب شده براي كاشت خواهيم داشت.چندين نوع از ادوات خاكورزي عمقي، بسته به شرايط خاك در آماده سازي بستر بذر يونجه مورد استفاده قرار مي گيرد: زيرشكن يا گاو آهن قلمي، گاوآهن برگردان دار، گاوآهن بشقابيعميق. زيرشكن وسيله اي است كه براي كاهش فشردگي خاك و افزايش نفوذپذيري آن مورد استفاده قرار مي گيرد.زيرشكن به طورمعمول داراي چند پاشنه بزرگ با عمق و فاصله قابل تنظيم مي باشد. براي دستيابي به نتيجه در استفاده از زيرشكن، بايستي فاصله پاشنه ها از يكديگر برابر بوده و بيشنيه برابر با عمق نفوذ آن ها تنظيم شود. همچنين بايستي زماني در كشتزار از زيرشكن استفاده شود كه خاك كشتزار خشك باشد. پاشنه يا اسكنه لايه هاي به هم فشرده را مي شكند، ولي اين لايه ها را با هم ديگر مخلوط نمي كند. از اين رو تاثير كاربرد زيرشكن در خاك هاي چينه اي كه مدوام خواهد بود.براي كاهش فشردگي و بهبود نفوذپذيري در اين خاك ها مي توان از گاوآهن برگردان دار استفاده كرد. گاوآهن برگردا ن دار، به شرطي كه لايه هاي زيرين در خاك هاي چينه اي سنگلاخي و نامرغوب نباشند، با وارونه كردن و اختلاط خاك براي نفوذ ريشه وتهويه آن بسيار سودمند خواهد بود. از آنجائي كه شخم عمقي نياز به هزينه و انرژي زيدي دارد، شخم عمقي به طور عموم تنها در محدوده بيشينه پراكنش ريشه يونجه، يعني در 50تا80 سانتي متر ي عمق خاك توصيه مي شود.شخم به عنوان مكمل خاكورزي عمقي در آماده سازي بستر بذر يونجه مطرح است و به طور عموم جايگزيني براي آن نيست. در صورتي كه لايه هاي زيرين خاك فشردگي چنداني نداشه باشند، ميتوان از گاوآهن بشقابي براي انجام خاكورزي اوليه استفاده كرد. گاوآهن بشقابي به خوبي مي تواند در زمين هاي خشك و متراكم استفاده شود.
 

خاكورزي ثانويه
پس از انجام خاكورزي اوليه، زمين به صورت سطحي ديسك زده مي شود.ديسك ها از چندين رديف صفحه هاي بشقابي تشكيل شده اند و با حركت روي سطح خاك كلوخه ها و بقاياي كوچك گياهي را خرد كرده و با هم ديگر مخلوط مي كنند.در صورتي كه ميزان بقاياي گياهي مانده از زراعت پيشين زياد و يا خشبي بوده و با وجود ديسك زني هنوز هم بقايا در سطح كشتزار ديده شود، پس از ديسك زني بايد از دندانه يا هرس استفاده كرد.يكي از اقدام هاي ضروري در خاكورزي ثانويه تسطيح زمين است. ميزان تسطيح وشيب مورد نياز، بستگي به نوع خاك و سامانه آبياري يونجه زار دارد. در يونجه زارهايي كه آبياري به روش سطحي انجام خواهد گرفت، تسطيح و تنظيم شيب زمين بايد با دقت بيشتري انجام گيرد.هرچند در آبياري باراني نيز باقي ماندن گودال هاي كوچك باعث جمع شدن آب در آنها و ايجاد غرقابي ناحيه اي در يونجه زار شده و به يونجه آسيب و زيان وارد مي كند. براي تسطيح زمين به طور عموم از انواع ماله ها استفاده مي شود.امروزه ماله هاي بزرگ زراعي مجهز به ليزر هستند كه جهت شيب و حجم تغييرات مورد نياز در هر ناحيه از خاك را تشخيص داده و به صورت دقيق اقدام به تسطيح زمين زراعي مي كنند. هرچندماله هاي ليزري گران بوده و استفاده از آنها هزينه بر مي باشد، ولي استفاده از آنها دركشتزارهاي بزرگي كه به روش غرقابي يا كرتي آبياري خواهند شد بسيار سودمند خواهد بود. تسطيح زمين در اغلب شرايط در دو مرحله انجام مي شود؛ مرحله اول پس از انجام خاكورزي اوليه و براي براي تسطيح كلوخه ها و برجستگي هاي ناشي از انجام شخم صورت مي گيرد. يك بار هم پس از ايجاد جوي هاي آب و كرت بندي كشتزار، فضاي بين جوي هاي آبياري براي تسطيح دقيق تر و برپايه شيب مورد نظر براي آبياري انجام مي شود. 
 
تاريخ كاشت
يونجه را مي توان در بهار و يا اواخر تابستان كشت كرد. در مناطق سرد و با احتمال سرمازدگي، كشت بهاره به كشت اواخر تابستان ترجيح داده مي شود. كشت بهاره بي درنگ پس از رفع خطر سرمازدگي مي تواند انجام شود. يونجه در مراحل اوليه استقرار مقاومت بالايي به سرما نشان مي دهد، ولي رفته رفته از ميزان مقاومت آن به سرما كاسته شده و در مرحله دو برگچه هاي حقيقي به كمترين ميزان خود مي رسد. در كشت بهاره، به طورعموم رطوبت خاك به علت بارندگي هاي بهاره كافي و مناسب بوده و شرايط متعادل براي جوانه زني و سبزشدن يونجه فراهم مي شود كه اين امر نياز به آبياري را كاهش مي دهد.اين مسئله هنگامي بسيار اهميت دارد كه سامانه آبياري يونجه زار به صورت غرق ابي باشد.گياهچه هاي در حال استقرار يونجه با ايجاد حالت غرقابي دچار تنش و خفگي مي شوند كه اين وضعيت، هر از چندي براي مدت بسيار كوتاه، در آبياري غرقابي رخمي دهد. همچنين در اراضي سبك، جريان آب مي تواند جوانه هاي يونجه را از محل خود بيرون آورده و با خود منتقل كند كه اين حالت نيز باعث ايجاد آسيب و زيان مي شود. كشت تابستانه در نيمه جنوبي كشور، به علت امكان كاشت يونجه پس از برداشت محصول پيشين(مانند گندم) مورد استفاده قرار مي گيرد. در كشت تابستانه رقابت كمتري باعلف هاي هرز وجود دارد و نياز كمتري به استفاده از علف كش ها احساس مي شود. در كشت تابستانه، عملكرد يونجه در سال اول به مراتب بيشتر از كشت بهاره است. تاريخ كاشت اواخر تابستان تا حد زيادي به تامين رطوبت لازم براي جوانه زني و استقرار يونجه زار بستگي دارد. چون تاريخ كاشت در تابستان بايد به گونه اي تنظيم شود كه هم رطوبت در دسترس بذرها كافي باشد و هم زمان كافي براي رشد يونجه تا فرا رسيدن سرماي زودرس زمستانه فراهم شود. افزون براين، در رقم هاي داراي خواب پاييزه تاريخ كاشت بايد به گونه اي انتخاب شود كه تا فرارسيدن مرحله ركود گياهچه يونجه به مرحله اي از نمو رسيده باشد كه 3 تا 5 برگ سه برگچه اي توليد كند. در كل، يونجه براي تحمل سرماي زمستانه، پس از جوانهزني به دستكم شش هفته رشد نياز دارد تا با نمو طوقه خود امكان ذخيره كربوهيدرا ت هاي مورد نياز به زمستان گذراني را در ريشه خود فراهم آورد. از سوي ديگر، يونجه پيش از فرارسيدن سرما يا خواب پاييزه بايد تا حدي رشد كند، كه توانايي رقابت با علف هاي هرز زمستانه را داشته باشد.پس بايستي توجه داشت كه از كاشت تابستانه يونجه در مناطق سرد و كوهستاني كه سرمازدگي ممكن است حتي در اواسط پاييز نيز رخ دهد، خود داري شود. 

ميزان(تراكم)  بذر
تعيين  ميزان بذر براي استقرار سطح سبزي با تراكم مناسب به عامل هاي چند ي همچون شرايط محيطي، نوع و بافت خاك، روش و الگوي كاشت، سطح فناوري كاربرد ماشين ها و ادوات آماده سازي و كاشت، ويژگي هاي بذر مورد انتخاب، آبي و يا ديم بودن زراعت و غيره بستگي دارد. به طور اصولي آزمايش هاي منطق هاي تعيين كننده دقيق ترين ميزان بذر براي هر منطقه از كشور هستند، ولي به طور نسبي نيز مي توان ميزان مناسب براي بذر يونجه را نيز توصيه كرد. به طور كلي، ميزان تراكم توصيه شده براي كشت بذر يونجه60 بذر در هرمترمربع و حدود20 تا 25كيلوگرم بذر در هكتا ر مي باشد. تحقيقات نشان داده، در پايان سال اول استقرار، تنها در حدود يك سوم از بذر هاي كشت شده به صورت گياهچه باقي  مي مانند. چندين عامل در هدر رفت ميزان بذر يونجه و تبديل نشدن  بذرها به گياهچه نقش دارند: 
 
ناخالصي بذر و جوانه نزدن بخشي از بذرها
به طور معمول در بذرهاي گواهي شده درصد خلوص و درصد جوانه زني در توده بذرمحاسبه شده و بر روي بسته بندي نوشته مي شود. در آغاز ميزان بذرهاي زنده خالص (PLS) را مي توان به روش زير محاسبه نمود:
درصد جوانه زني × درصد خلوص = درصد بذرهاي زنده خالص
به عنوان مثال اگر درصد قوه ناميه بذر يونجه اي 95% و درصد خلوص آن 98% باشدخواهيم داشت:
93/0 = 95/0 × 98/0 =درصد بذور زنده خالص
 
بنابراين در آغاز براي حذف اين بخش از هدررفت بذر، بايستي7%  افزايش ميزان بذر براي توده بذر در نظر گرفته شود.
 
بذرهاي سخت
بذرهاي سخت جزو درصد جوانه زني به شمار مي آيند، ولي در شرايط صحرايي محدود كنده هستند. درصد اين بذرها، در توده ها و رقم هاي مختلف متفاوت است . وجود درصد بالاي بذرهاي سخت در بذر انتخابي براي كاشت، يكنواختي سطح سبز را به شدت كاهش خواهد داد.
 
حذف زمستانه
با ورود توده هواي سرد، به ويژه در مناطق سرد و كوهستاني، شماري از گياهچه ها دراثر سرمازدگي از بين خواهند رفت. در كشت پاييزه اين ميزان بسيار بيشتر از كشت بهاره است. هر چند ميزان مقاومت به سرماي زمستانه در رقمها و اكوتيپ هاي مختلف متفاوت است، ولي در مقاوم ترين رقم ها نيز گذر از فصل سرما باعث هدررفت در گياهچه هاي يونجه خواهد شد.
 
تنظيم ماشين ها و ادوات كاشت
يكي از عامل هاي مهم در ميزان بذر مورد استفاده، واسنجي(كاليبراسيون) كارنده است. اندازه بذر در بين گياهان علوفه اي، رقمهاي مختلف يونجه و حتي در توده هاي مختلف ازيك رقم بذري يونجه مي تواند بسيار متفاوت باشد. از سوي ديگر چون بذرهاي يونجه پيش از كاشت با باكتري ريزوبيوم و يا گاهي با قارچ كش ها تلقيح شده يا پوشش دار مي شوند، از اين رو پيش از اقدام به كاشت به حتم بايستي به تنظيم كارنده ها با توجه به اندازه بذر انتخابي اقدام شود. تنظيم موزع بذركار به طور چشمگيري مصرف بذر را تعديل كرده و با توزيع يكنواخت آن باعث ايجاد تراكم يكنواخت در سراسر يونجه زار شده و از اين طريق از واكاري جلوگيري مي شود.ميزان بذر در شرايط مختلف و با هدف هاي زراعي مختلف متفاوت خواهد بود. در صورتي كه هدف از كاشت، توليد بذر يونجه باشد، در اين صورت ميزان بذر كشت شده كمتر از حالت توليد علوفه در نظر گرفته مي شود.چون در حالت توليد علوفه تراكم بالا باعث نفوذ كمتر نور به بخش هاي دروني تاج پوشش گياه(كانوپي) شده و از اين رو كيفيت علوفه توليدي افزايش يافته و بخشهاي خشبي ساقه ها كمتر خواهند بود. ميزان بذر درخاك هاي با بافت رسي نسبت به خاكهاي لومي- شني و يا لومي- رسي بيشتر بوده و تا دو برابر هم مي تواند افزايش داشته باشد. چون شمار بذر در هر كيلوگرم در ارقام مختلف يونجه بسيار متفاوت بوده و از 500هزار عدد بذر در هر كيلوگرم متفاوت مي باشد، لذا تعيين ميزان بذر مورد نياز با توجه به وزن هزار دانه رقم انتخابي ضروري به نظر مي رسد.ميزان بذر 25_20كيلوگرم در هكتار براي توليد علوفه و 15_10 كيلوگرم در هكتار براي توليد بذر و فاصله رديف تا حدود 25 سانتي متر  براي يونجه زار توليد علوفه و فاصله رديف 75_60 سانتي متر  براي يونجه زار توليد بذر در نظر گرفته مي شود.
 
عمق كاشت
عمق كاشت در استقرار سطح سبز يونجه داراي اهميت بالايي است. از آنجائي كه بذرهاي گياه يونجه بسيار كوچك بوده و ذخائر بذر براي رساندن لپه ها به سطح خاك (در خاكهاي عميق) كافي نيست، لذا نمي توانند در عمق خاك جوانه بزنند.همچنين عمق كاشت بايستي به گونه اي شود كه بذر توسط خاك پوشانده شده و رطوبت لازم براي جوانه زني آن تأمين شود. همچون ديگر مديريت ها، تعيين عمق كاشت نيز متأثر از نوع و بافت خاك خواهد بود. به طور كلي، بر پايه تحقيقات انجام شده مطلوب ترين عمق كاشت براي يونجه در حدود 5/1 تا 5/2 سانتي متر  مي باشد. بذر يونجه در خاك هاي ماسه اي بهتر از خاك هاي لومي و آن هم بهتر از خاك هاي رسي جوانه مي زند.از اين رو در خاك هاي سنگين بذر را از عمق 7/0  تا 3/2 سانتي متر ي مي توان كشت كرد، ولي در خاك هاي رسي عمق كاشت بذر نبايد از 2 سانتي متر  بيشتر باشد. عمق كاشت به شرايط رطوبتي خاك نيز بستگي دارد. اگر رطوبت خاك براي جوانه زني بذور يونجه كافي باشد، عمق كاشت راكمتر در نظر گرفته، ولي در خاك هاي خشك بذرها عمقي تر كشت مي شوند.يك نكته كليدي در تعيين عمق كاشت براي همه ي رقم هاي يونجه اين است كه عمق كاشت يونجه نبايد بيشتر از 10برابر قطر بذر باشد.
 

تلقيح بذر يونجه
باكتري ريزوبيوم در ريشه هاي يونجه گره هايي را ايجاد مي كند كه اين گره ها به باكتري امكان تثبيت نيتروژن و تبديل نيتروژن اتمسفري را به صورت قابل استفاده براي گياهان فراهم مي آورند. هر چند بسياري از يونجه زار داراي جمعيت هايي از باكتري ريزوبيوم هستند كه از زراعت هاي پيشين يونجه در آنجا باقي مانده است، ولي ممكن استكه ميزان جمعيت هاي باكتريائي ياد شده براي آغاز تثبيت نيتروژن در يونجه زار جديد كافي نباشد. براي اطمينان از حضور باكتري مورد نياز، بايستي از بذرهاي پيش تلقيح شده استفاده كرد و يا بذرها را با استفاده از مايه تلقيح ريزوبيوم مليلوتي مخصوص تيمار كرد. امروزه مايه تلقيح به شكل تجاري موجود مي باشد.چون شكل تجاري مايه تلقيح افزون بر مايه باكتريائي داراي مواد افزودني ديگري نيز مي باشند.در صورتي كه كه شكل تجاري آن در دسترس كشاورزان نباشد، مي توان آن را به صورت تركيبي تهيه كرد. به طور عموم مايه تلقيح بايستي داراي قارچكش باشد تا بذرها را از بيماري هايي كه جوانه زني آنها را كاهش داده و باعث مرگ گياهچه هاي جوان يونجه مي شوند، حفاظت كند.براي تلقيح باكتري بايستي بذرها را در همان روز كاشت در يك ظرف بزرگ ريخته وميزان توصيه شده از مايه تلقيح را اضافه كرد به مخلوط بذر و مايه تلقيح بايستي به ميزان كافي آب قند 10 تا 20%  اضافه شود و سپس آن را به خوبي مخلوط كرده تا همه ي بذرها به طور يكسان با مايه تلقيح آغشته  شوند. سپس چندين دقيقه بايد بذرها را در هواي آزاد قرار داد تا خشك شوند. پيشنهاد مي شود كه محلول داراي مايه تلقيح به صورت تدريجي به توده بذري اضافه شود تا مايه تلقيح بيشتر از حد لازم به بذرها نچسبد. به طور عموم براي50كيلوگرم بذر در حدود 700 سانتي متر  مكعب مايه تلقيح (بدون مواد افزودني)كافي است. گاهي به محلول تهيه شده آهك نيز اضافه مي شود. چون باكتري به اسيديته خاك حساس است، آهك اضافه شده از وارد شدن تنش به باكتري جلوگيري مي كند.بايستي توجه داشت كه مايه تلقيح در بسته بندي عايق به نور و دربسته قرار داشته و دور از گرما و تابش آفتاب نگهداري شود تا خشك نشود. همچنين عمل تلقيح بايد در همان روز كاشت و در محل سايه انجام گيرد. توصيه مي شود كه كاشت يونجه تلقيح شده نيز در ساعت هاي اوليه صبح و يا در هنگام عصر، هنگامي كه تابش آفتاب در كمترين شدت خود بوده ودماي هوا نيز كمتر است انجام گيرد. اين نكته بايستي مورد توجه قرار گيرد كه تلقيح بذرپيش از كاشت بسيار ارزان تر و ساده تر انجام مي گيرد، ولي در صورتي كه عمل تلقيح انجام نگيرد و يا با شكست روبه رو شود. تلقيح يونجه زار پس از كاشت بسيار دشوار و هزينه بربوده و احتمال موفقيت آن نيز پايين است.

بذر یونجه

پوشش دار كردن بذر
بذور يونجه را با مواد مختلف و براي هدف هاي خاص مي توان پوشش دار كرده و آن گاه كاشت موادي كه به طور عموم براي پوشش دار كردن بذر يونجه استفاده مي شوند شامل آهك، پودرگچ، قارچ كش ها، عناصر ريزمغذي و مواد پليمري مي باشند.از آنجائي كه يونجه در مراحل اوليه استقرار حساسيت بيشتري نسبت به اسيدي بودن خاك دارد، پوشش دار كردن بذر يونجه با آهك باعث تعديلpH  در خاك اطراف بذر شده و ميزان جوانه زني را بهبود مي بخشد.آغشته كردن بذرهاي يونجه به قارچ كش هاي نفوذي(سيستميك) مانند متالاكسيل، باعث پيش گيري از ابتلاي بوته هاي يونجه به بيمارهايي همچون پوسيدگي ريشه مي شود. در برخي موارد نيز از كودها، به ويژه كودهاي فسفره براي پوشش دار كردن بذرها استفاده مي شود. پوشاندن بذرها پس از تلقيح با مايه تلقيح ريزوبيوم، باعث محافظت آنها از برخورد مستقيم نور خورشيد شده و نيازهاي اوليه غذايي جوانه يونجه را تأمين مي كند. با توجه به اين كه بذرهاي يونجه به صورت به نسبت سطحي كشت مي شوند، پرندگان مي توانند به آساني از آن ها تغذيه كنند و موجب هدر رفت ميزان زيادي از بذرهاي كشت شده شوند. پوشش دار كردن بذر يونجه با انواع كودها و يا آهك، رغبت پرندگان را براي تغذيه از بذرهاي يونجه كشت شده كاهش مي دهد.البته دركاشت بذرهاي يونجه پوشش دار بايستي توجه لازم را اعمال كرد. چون اين بذرها حدود سي درصد سنگين تر از بذرهاي ساده هستند و اين ميزان افزايش وزن بايستي در محاسبه ميزان بذر پوشش دار شده مورد كاشت در واحد سطح لحاظ شود. از سوي ديگر، چون بذرهاي پوشش دار بزرگتر از بذرهاي ساده هستند، لذا تنظيم هاي بذركار مورد استفاده براي كاشت نيز بايد برپايه اندازه اين بذرها واسنجي كاليبره شوند
 
پوشش دار کردن بذر یونجه

روش هاي كاشت يونجه
به طوركلي كاشت يونجه به دو روش كشت مسطح و جوي پشته اي انجام مي شود.
الف- كشت مسطح
كشت مسطح يك روش سريع است و يك نواختي توزيع بذر در آن نسبت به روش جوي پشته اي بيشتر است. عمده ترين ايراد اين روش، باقي ماندن شماري از بذرها در سطح خاك و پوشش ناكامل آنها در سطح خاك است. ميزان بذرهاي  باقي مانده در سطح خاك، هنگامي عمل كاشت به صورت دستي انجام مي شود بسيار بيشتر از كشت مكانيزه است؛ چون در حالت دست پاش، بذرها به صورت دستي در سطح يونجه زار پخش شده وپس از آن با استفاده از شن كش با خاك مخلوط مي شوند. در كاشت دستپاش كنترل عمق،تراكم و يك نواختي كاشت بسيار دشوار است و ميزان بذر مصرفي به شدت بيشتر از حالت كاشت مكانيزه است. در صورتي كه به هر دليلي امكان كاشت مكانيزه وجود ندارد، توصيه  مي شود كه مقداري ماسه خشك با الك چهار ميليمتري و پس از آن با الك دو ميليمتري سرند شده و دانه هاي ماسه باقيمانده در سطح الك دوم به نسبت دو برابر با بذر يونجه مخلوط شده و سپس اقدام به كاشت شود. اين امر ميزان بذر را كاهش داده و باعث ايجاد تراكم يك نواخت تر در سطح يونجه زار مي شود.
   چند نوع ماشين كاشت در روش كشت مسطح يونجه مورد استفاده قرار مي گيرد:
 
 غلتك زراعي
يكي از ادوات كشت مسطح يونجه غلتك زراعي است كه به عنوان رديف كار گياهان علوفه اي استفاده مي شود. اين كارنده عمل كاشت يونجه را با دقت خوب و به طور مناسب انجام مي دهد. در اين كارنده ها، بذر در بين دو غلتك شياردار رها مي شود. غلتك جلويي كلوخه هاي باقي مانده در سطح خاك را شكسته و بستر بذر را نرم و صاف مي كند. غلتك دوم پشته هاي كوچكي را كه توسط غلتك جلويي ايجاد شده را رو به دو طرف جدا كرده و بدين ترتيب روي بذرها را با خاك پوشانيده و با فشاري كه به سطح خاك مي آورد، رديف هاي كاشت را متراكم ساخته و باعث تماس بيشتر بذر با خاك مي شود.  

خطی کار دانه ریز
 
  خطي كار غلات دانه ريز
خطي كار غلات دانه ريز به طور عموم براي كاشت مسطح يونجه مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين دستگاه بذرها از سوراخ انتهاي مخزن به يك چرخدنده منتقل شده و پس از تقسيم توسط لوله هاي تعبيه شده در قسمتي جلوي ديسك شيار ساز ريزش مي كنند. انواع مختلف خطي كارها از روش هاي گوناگون براي پوشاندن روي بذرها با خاك استفاده مي كنند كه از اين روشها مي توان به تعبيه چنگك يا زنجير درانتهاي ديسك پاشنه ساز اشاره كرد. يكي از عيب هاي عمده استفاده از خطي كار غلات دانه ريز در كاشت يونجه، تنظيم نبودن دقيق عمق كاشت بذرها است.اين عيب هنگامي حادترمي شود كه آبياري يا بارش باران پشته ها را شسته و بر عمق شيارها افزوده شود


ب- كشت جوي پشته اي

كشت جوي پشته اي روشي ديگر براي كاشت يونجه است كه به طور عموم در اراضي با خاك هاي سنگين و با زهكشي ضعيف انجام مي گيرد و براي كاشت در اراضي با  زهكشي مناسب توصيه نمي شود. چون هزينه و مدت زمان لازم براي آماده سازي بستر بذر و كاشت در اين روش نسبت به كشت مسطح بيشتر است. كشت جوي پشت هاي زمان لازم براي آبياري را نسبت به آبياري غرقابي كاهش مي دهد. از سوي ديگر، كشت جوي پشته اي زهكشي را از طريق كاهش بستر بذر بهبود بخشيده و از ايجاد حالت ماندابي جلوگيري مي كند.عمده ترين عيب اين روش وجود فضاي جوي هاي كشت نشده است كه امكان رشد بيشتر علف هاي هرز را فراهم ساخته و مديريت آنها را دشوار مي كند. براي كاهش اين فضا مي توان عمل كاشت را در دو طرف پشته ها انجام داد. پهناي پشته ها در زراعت يونجه به طور عموم پهن تر از ديگر گياهان زراعي در نظر گرفته مي شود.بسته به شرايط خاك وآب مزرعه، پشته ها از 1 تا 5/1 متر با جوي 50 سانتي متر  و عمق 10 تا 15 سانتي متر  در نظر گرفته مي شوند.اگر پشته ها خيلي پهن باشند، آب تا وسط پشته ها نفوذ نخواهد كرد و سرعت آبياري هم بسيار كاهش خواهد يافت و براي جلوگيري از رويارويي بوته هاي وسط پشته ها با خشكي، مجبور به افزايش پهنا و عمق جوي ها خواهيم شد. چون در  خاك هاي سنگين زهكشي به طور معمول كمتر است، براي اينكه آب به همه ي قسمت هاي پشته نفوذ كند عمق جوي ها را بيشتر در نظر مي گيرند. يكي ديگر از سودمندي هاي كشت جوي پشته اي فراهم كردن امكان زراعت يونجه در اراضي به نسبت شور است. در شرايط خاك هاي شور بايستي عمل كاشت را در دوطرف پشته ها انجام داد و وسط پشته ها راخالي  گذاشت. بايستي دقت كرد كه در هنگام آماده سازي، پشته ها به صورت قوس كامل نبوده و داراي برجستگي در وسط پشته باشند. با هر بار آبياري، نمك و املاح مازاد در آب حل شده و با نفوذ آب به پشته ها در محل برجستگي پشته ها تجمع خواهند يافت. به اين دليل همواره از غلظت نمك در هنگام پشته ها كاسته خواهد شد و گياه يونجه از  آسيب هاي تنش شوري تا حد زيادي درامان خواهد ماند. نكته مهم ديگر در كشت يونجه در  خاك هاي شور حجم آب مورد نياز براي آبياري است. در چنين شرايطي آبياري بايستي به صورت سنگين انجام شو د تا آب همه ي پشته ها را به طور كامل مرطوب كند وشرايط مناسب براي انتقال نمك هاي محلول در آب فراهم شود كشت دست پاش يونجه در روش جوي پشته اي در اراضي بزرگ در عمل امكان پذير نيست و تنها در اراضي كوچك مي توان اقدام به كشت دستي كرد . براي كشت مكانيزه جوي  پشته اي نيز به طور عموم از ماشين خطي كار غلات دانه ريز استفاده مي شود. يكي از عيب هاي اين ماشين در كشت جوي پشته اي دقت كم آن در برقراري عمق يكنواخت بذرها مي باشد. 
 

سيستم هاي كاشت يونجه
كشت خالص
در اين نظام، يونجه به تنهايي و بدون گياه همراه مورد كشت قرار مي گيرد.علوفه توليد شده از كشت خالص يونجه به طور عموم بالاترين ميزان پروتئين و ميزان عملكرد را نسبت به كشت با گياه همراه دارا ست. هر چند مجموع عملكرد يونجه و گياه همراه از عملكرد يونجه در كشت خالص بيشتر خواهد بود. كشت خالص يونجه در اراضي حاصلخيز و شرايط زراعي مناسب، بهترين گزينه است. در صورتي كه هدف فرآوري يونجه باشد كشت خالص در اين صورت بسيار مناسب مي باشد، ولي در صورتي كه علوفه توليدي به صورت تازه خوري به مصرف دام تخصيص يابد كاشت مخلوط غلات دانه ريز بايونجه از نظر خوش خوراكي بسيار مطلوب تر خواهد بود.


كاشت با گياه همراه
استفاده از گياه همراه در شرايط خاص و در صورت نياز انجام مي گيرد، چون عملكرد يونجه (در شرايط مساعد) در كشت خالص بيشتر از كشت با گياه همراه مي باشد.از گياه همراه تنها در كشت هاي بهاره يونجه استفاده مي شود. متداول ترين گياهان همراه براي كشت با يونجه غلات دانه ريز مانند گندم، جو و يولاف هستند. غلات دانه ريز سرعت استقرار بيشتري نسبت به يونجه دارند و با پوشاندن فضاهاي باز بين رديفهاي يونجه، باعث كاهش سرعت باد در بين گياهچه هاي يونجه و آسيب هاي احتمالي به آن ها مي شود. از سوي ديگر، وجود گياه همراه در بين رديف هاي كاشت يونجه، از رشد علف هاي هرز به طور چشمگيري كاسته و حجم مديريت هاي لازم براي كنترل آنها را كاهش خواهد داد. 

یونجه


در اراضي با خاك هاي سبك و در معرض فرسايش، استفاده از گياه همراه با كاهش ميزان شستشوي خاك سطحي توسط آب آبياري و انتقال آن توسط جريان باد، نقش موثري درپيشگيري از فرسايش اراضي خواهد داشت. همچنين استفاده از گياه همراه يونجه را دربرابر خطر سرمازدگي تا حدود بسيار زيادي محافظت كرده و مدت زمان تحمل به تنش سرمايي را بالا مي برد.در كشت گياه همراه بايد به چند نكته توجه داشت. ميزان تراكم كاشت غلات دانه ريز در شرايط گياه همراه، بيشينه تراكم آن بايد 75% كشت خالص باشد تا از بروز رقابت با يونجه جلوگيري شود. در صورتي كه گياه همراه باعث ايجاد رقابت با يونجه شود، عملكرد يونجه 35-تا20% كاهش خواهد يافت. بذ رهاي گياه همراه بايد درعمق بيشتري نسبت به بذرهاي يونجه و در عمق حدود 5 سانتي متر ي خاك كشت شوند. کود سرك نيتروژنه براي تغذيه گياه همراه استفاده نشود،  چون ميزان نيتروژن تثبيت شده توسط يونجه براي تغذيه گياه همراه نيز كافي است. برداشت زود هنگام گياه همراه و يا حذف آن با استفاده از علف كش در بهبود استقرار يونجه زار بسيار سودمند خواهد بود و به يونجه اجازه مي دهد تا هرچه بهتر كربوهيدرات ها را براي رشد دوباره در ريشه خود ذخيره كند. استفاده از گياه همراه داراي چندين دشواري نيز مي باشد كه از جمله آن ها مي توان به دشوار بودن انجام عمليات مبارزه با آفات و بيماري ها و بروز مسموميت نيتروژن براي گياه همراه اشاره كرد. در صورتي كه هدف از كاشت گياه همراه برداشت براي علوفه باشد، مناسب ترين رقم ديررس ترين آن هاست، تا هنگامي كه يونجه به چين نخست خود مي رسد هنوز سبز و علفي باشد. ولي در صورتي كه هدف توليد دانه باشد، مناسب ترين رقم كم ارتفاع ترين، زود رس ترين  و خشبي ترين آن ها ست.بررسي هاي چندي نشان داده اند كه استفاده از جو و چاودار يكساله به عنوان گياه همراه، كيفيت علوفه و ميزان عملكرد يونجه را در چين نخست به طور چشمگيري  افزايش داده است. بايستي توجه داشت كه پس ازبرداشت گياه همراه، شرايط براي هجوم علف هاي هرز بسيار فراهم خواهد بود و از اين لحاظ، اعمال كنترل به نگام علف هاي هرز ضروري خواهد بود. 
 

خلاصه مطالب فوق
با توجه به اينكه يونجه يك گياه چندساله است، تعيين محل، زمان و بذر مناسب براي دستيابي به يك زراعت موفق بسيار ضروري است.
يك كشتزار مناسب براي كاشت يونجه بايد داراي خاكي با بافت لومي- شني يالومي- رسي با  زهكشي مناسب، عمقي بيش از يك متر، pHدر حدود 3/6تا7  و هدايت الكتريكي كمتر از 2 ميلي موس بر سانتي متر  باشد.
با توجه به نياز آبي بالاي يونجه، وجود منابع آبي مناسب نيز از عامل هاي مهم در انتخاب محل كاشت است. منبع آب بايستي بتواند براي آبياري هر هكتار يونجه دستكم100-80ليتر آب در دقيقه فراهم كند.بذر مناسب براي كاشت، بر پايه آزمايش هاي  زراعي منطقه اي از ميان رقم ها و اكوتيپ هاي موجود و با در نظر گرفتن ميزان عملكرد، مقاومت به آفات و بيماري ها،كيفيت علوفه و غيره انتخاب مي شود. عمليات آماده سازي يونجه زار براي كاشت، شامل دو مرحله خاكورزي اوليه وخاكورزي ثانويه است. بسته به وضعيت خاك يونجه زار از چندين نوع ادوات براي خاكورزي اوليه  مورد استفاده قرار مي گيرد كه از آن جمله مي توان به  زيرشكن يا گاوآهن قلمي، گاوآهن برگردان دار، گاوآهن بشقابي عميق اشاره كرد.خاكورزي ثانويه به طور عموم شامل خرد كردن بقاياي گياهي و كلوخه ها با استفاده از ديسك و در نهايت تسطيح زمين است.
يونجه را مي توان در بهار و يا اواخر تابستان كشت كرد. در اغلب مناطق كشور ما،كشت بهاره به كشت اواخر تابستان ترجيح داده مي شود. كشت بهاره بي درنگ بعد از رفع خطر سرمازدگي مي تواند انجام شود. كشت تابستانه در نيمه جنوبي كشور، به علت امكان كاشت يونجه پس از برداشت محصول پيشين مورد استفاده قرار مي گيرد.به طور كلي، در خاك هاي سنگين يونجه را از عمق 7/0  تا 3/2 سانتي متر ي مي توان كشت كرد، ولي در خاك هاي رسي عمق كاشت نبايد از 2 سانتي متر  تجاوز كند. عمق كاشت به شرايط رطوبتي خاك نيز بستگي دارد. اگر رطوبت خاك براي جوانه زني بذرهاي يونجه كافي باشد، عمق كاشت را كمتر در نظر گرفته، ولي در خاك هاي خشك بذرها عميق تر كشت مي شوند. يك نكته كليدي در تعيين عمق كاشت براي همه ي رقم هاي يونجه اين است كه عمق كاشت يونجه نبايد بيشتر از 10برابر قطر بذر باشد. لازم است كه پيش از كاشت، بذرهاي يونجه با مايه تلقيح ريزوبيوم مليلوتيRhizobiummelilotiتلقيح شده و پس از آن كشت نشود تا عمل همزيستي وتثبيت نيتروژن به صورت موفقيت آميزي انجام شود.
به طوركلي كاشت يونجه به دو روش كشت مسطح و جوي و پشتهاي انجام مي شود.
اشتراک

دیدگاه دیگران (بدون دیدگاه)...

Leave a reply

نام:: فیلد اجباری.
آدرس رایانامه: فیلد اجباری. غیر فعال
وبسایت::
کد امنیتی:: فیلد اجباری.
دیدگاه: فیلد اجباری.