• در آموزش یونجه
  • بازدید: 427
  • اخرین ویرایش: آبان ۲۲, ۱۳۹۷
  • چاپ نوشته هاچاپ پی دی اف

آشنایی با گیاه ارزشمند یونجه

 

مبدأ و پراكنش يونجه  
يونجه تنها گياه علوفهاي است كه پيشينه كاشت آن به پيش از ثبت تاريخ باز ميگردد. اين موضوع تعيين دقيق مبدأ يونجه را دشوار ميسازد. بر پايه تحقيقات انجام شده، مبدأ اصلي يونجه جنوب غربي آسيا و به ويژه منطقه ايران نام برده شده است. هر چند گونه هاي وحشي يونجه در مناطق گسترده اي، از چين تا اروپا و از آنجا تا شمال آفريقا پراكنش يافته اند ، ولي مناطق اصلي و اوليه پراكنش گونه هاي وحشي يونجه مربوط به فلات آناتولي، جنوب قفقاز، بلوچستان و كشمير است كه مناطق يادشده در كشورهاي ايران، سوريه ، تركيه، عراق، افغانستان، پاكستان و هند واقع شده اند. شواهد به دست آمده از تحقيقات باستان شناسي نشان ميدهد كه يونجه براي نخستين بار در 2000سال پيش از ميلاد درايران، تركمنستان و قفقاز و پس از آن 700 سال پيش از ميلاد در بابل قديم كشت مي شده است. برپايه اسناد موجود، كشت يونجه در 490 سال پيش از ميلاد در يونان و 126 سالپيش از ميلاد در چين مرسوم بوده است. در پي آن، يونجه در 1100 پس از ميلاد از ايران به كشورهاي حوزه عربي و از آنجا به اسپانيا و شمال آفريقا گسترش يافت. به باور بسياري از محققان، نام انگليسي يونجه نيز از اين دوران گرفته شده است كه از نام اوليه آن در ايران باستان مشتق شده است. در 1550پس از ميلاد از اسپانيا به فرانسه و پس از آن در سال156پس از ميلاد به بلژيك و هلند گسترش پيدا كرد. يونجه در سال 1650 وارد بريتانياشد و در سا ل 1750 به استراليا و آلمان، در سال 1770 به سوئيس و در نهايت در سده 19 ميلادي به روسيه رسيد. در آمریکا به یونجهAlfalfa ، در انگلستانLucerne و در هندوستانLucerne grass یا Alfalfaهم  گفته می شود. یونجه ملکه گیاهان علوفه ای است که دارای ارزش غذایی بالایی می باشد. خاستگاه یونجه به احتمال زیاد ایران است. یونجه دارای اقسام گوناگون بوده و مهمترین آنMedicago sativa می باشد که دارای بیشترین چین و ارزش غذایی زیادی است.

مبدأ و پراكنش يونجه

گياهشناسي يونجه
برگ
يونجه پس از جوانه زني دو برگ لپه اي يا كوتيلدوني توليد مي كند كه از ميان اين برگ ها، نخستين برگ ساده به وجود مي ايد كه تك برگچه اي بوده و داراي دمبرگي كشيده است. برگ هاي بعدي به صورت متناوب، سه برگچه اي و دمبرگدار ظاهرمي شوند. البته در برخي از ارقام، برگ هاي حقيقي چند برگچه اي هستند. برگچه هاي ارقام و اكوتيپ هاي مختلف از نظر اندازه بسيار متفاوت بوده و از نظر شكلي نيز از حالت به نسبت باريك تا كروي ديده مي شوند، ولي اكثراً تخم مرغي شكل هستند. برگچه هاي يونجه در يك سوم بالايي خود، از پائين به طرف نوك برگچه ها دندانه دار هستند. در ميان برگچه هاي هر برگ، برگچه ها بدون دمبرگ بوده و به صورت مستقيم به دمبرگ اصلي متصل شده، ولي برگچه وسطي داراي دمبرگي كوچك بوده و از طريق آن به دمبرگ اصلي متصل گرديده است. رنگ برگچه هاي يونجه سبز تيره بوده و سطح زيرينشان به مراتب بيش از سطح رويي از كرك پوشيده است. در محل اتصال دمبرگ اصلي به ساقه دو زائده ظريف و باريك وجود دارد كه به اصطلاح گوشوارك گفته مي شوند.یونجه گیاهی دائمی (از 3 تا 12 ساله، بسته به واریته و شرایط آب و هوایی)، دگربارور (تا 10% خودگشن) و خودناسازگار است و عامل گرده افشانی آن حشرات و به ویژه زنبور عسل می باشد. یونجه از لگومینوزها (بقولات) بوده و گلبرگهایش یکنواخت نیست. کاسه گل شامل 5 کاسبرگ متصل به هم و جام گل 5 قطعه ای (یکی از همه بزرگتر بنام درفش، دو تا کوچکتر بنام بال و دو تا از همه کوچکتر به نام ناو می باشد. 10 پرچم دارد که یکی از آنها آزاد و 9 عدد دیگر چسبیده هستند که دور خامه را احاطه کرده اند. مجموعه مادگی با پرچم ها را ستون جنسی گویند. در حالتی که گل بصورت غنچه است، ستون جنسی (Staminal column) به صورت خمیده بوسیله دو ناو محکم گرفته شده است. موقعی که حشره ای از این گلها ویزیت می کند، خرطومش را وارد گل کرده تا شهد را بمکد. در این حالت فشاری به پایه گل وارد می شود و باعث باز شدن ناو شده و ستون جنسی به بیرون می افتد. به این امر اصطلاحاً تریپنیگ (یعنی پرت شدن) گویند. در این وضعیت ستون جنسی محکم به بدن حشره برخورد کرده و گرده به بدن حشره می چسبد و گرده ای هم که حشره با خود دارد، با کلاله گل مورد نظر برخورد کرده و به آن منتقل شده و تلقیح صورت می گیرد. در این عمل علاوه بر انتقال دانه گرده، کلاله هم در اثر برخورد با حشره خراش برداشته و عمل تلقیح به آسانی انجام می گیرد.جذابیت گل یونجه برای حشره در اثر وجود دو عامل است، اول ماده معطری که یک ترپن فرار به نام Ocimene می باشد و دوم وجود گرده.
 
ژنتیک یونجه
یونجه گیاهی است آتوتترا پلوئید (2n=4X=32) و انجام مطالعات سیتوژنتیکی آن نسبتاً دشوار است. البته بعضی از واریته های دیپلوئید هم وجود دارد. شخصی به نام استانفورد (Stanford) مطالعات ژنتیکی کاملی در یونجه انجام دارد. وی گیاهان گل سفید و ارغوانی را تلاقی داد و مشخص کرد که این گیاه اتوتتراپلوئید است و وراثت تتراسومیک دارد. این شخص و همکارش کلمنت (Clement) متوجه شدند که گیاهان هاپلوئید یونجه، میوز موفق داشته و گامت تولید می کنند.


 گونه ها و واریته ها
جنس مدیکاگو دارای گونه های زیادی است و گونه فالکاتا (M. falcata) به ساتیوا (M. sativa) نزدیکتر از بقیه است و به راحتی با آن ترکیب می شود. یونجه چهار گروه واریته دارد: معمولی، ترکستانی، ابلق و گروه غیر مقاوم به سرما. در ایران چهار واریته محلی همدانی، بمی، یزدی و شیرازی وجود دارد.

گرده افشانی مصنوعی در یونجه 
1- تکنیک خودباروری
برای خودباروری چند دسته گل را بوسیله پاکت می پوشانند تا بذر خودبارور تولید شود، ولی می بایست عمل تریپینگ توسط اصلاح گر صورت گیرد. روش های متعددی برای تریپینگ مصنوعی وجود دارد و برای این عمل از ابزارهای نوک تیزی مانند پنس، خلال دندان، کاغذ های پیکان شکل و .... استفاده می کنند. گاهی برای کارآیی بیشتر به نوک خلال دندان سمباده وصل می نمایند تا خراش روی کلاله ایجاد شده و تلقیح براحتی صورت گیرد. گاهی برای تریپینگ با انگشت پای ناو را فشار می دهند. بهنگام استفاده از کاغذهای پیکانی، نوک کاغذ را در پای گل وارد کرده و عمل تریپینگ صورت می گیرد.  
2- تکنیک دورگ گیری
در گیاهانی که خودناسازگاری دارند والد ماده نیاز به اخته کردن ندارد. کافی است هر دو والد تریپینگ شوند. یعنی یکی از آنها را تریپ کرده و گرده را گرفته و با تریپینگ دیگر به والد بعدی منتقل می کنند. در هر صورت هدف انتقال گرده بوسیله تریپینگ است. اگر یونجه مقداری خودناسازگاری داشته باشد، در این حالت باید والد ماده اخته شود. پرچم های یونجه ریز است و با پنس حذف نمی شود.

روش های اخته کردن یونجه 
استفاده از دستگاه مکش (روش مکانیکی) 
این دستگاه دارای یک لوله شیشه ای نوک تیز است و میزان موفقیت در این روش 60% است. در این روش برای استفاده از دستگاه ابتدا درفش را حذف می کنند و سپس پرچم ها را می کَنند. 

استفاده از الکل اتیلیک 57% 
گلها را بمدت 10 ثانیه در الکل 57% قرار می دهند. بعداً گل را بوسیله آب می شویند تا مادگی صدمه نبیند. این روش راحت است ولی تلفات، زیاد بوده و میزان موفقیت 25% می باشد. 

انتقال دانه گرده 
برای انتقال دانه گرده از والد نر به والد ماده، اگر تعداد تلاقی ها کم باشد، می توان والد نر را تریپ کرده و گرده بوسیله قلم مو، کاغذ پیکانی و ... روی والد ماده منتقل کرد. ولی اگر تعداد تلاقی ها زیاد باشد، این کار بوسیله زنبور عسل و در قفس انجام می گیرد. زنبور را قبل از وارد کردن به قفس خیس می کنند تا گرده ها در اثر جذب آب تندش پیدا کرده و از بین بروند و مقداری نیز شسته می شود. 

نر عقیمی 
نر عقیمی در یونجه ژنتیکی و نیز ژنتیکی – سیتوپلاسمی می باشد. در نر عقیمی ژنتیکی – سیتوپلاسمی دو مکان ژنی rf1rf1و rf2rf2 عامل نر عقیمی هستند. 

تکثیر غیر جنسی 
در یونجه در سطح محدود تکثیر غیر جنسی انجام می دهند که عمدتاً برای نگهداری ژنوتیپ های تشکیل دهنده واریته های سنتتیک یا برای نگهداری افراد هتروزیگوت بکار می رود. برای این کار از ساقه یونجه، قلمه تهیه کرده و آن را در ماسه کاشته و یا در آب جاری oC20- 18قرار داده و پس از ریشه زایی آنها را به محل اصلی منتقل می کنند. 

اینبریدینگ
یونجه خیلی به اینبریدینگ حساس است. معمولاً بعد از اولین نسل خودباروری حدود 40% از عملکرد علوفه و بذر کاسته می شود. در اثر اینبریدینگ تعداد زیادی از ژنوتیپ ها از بین می روند. این ویژگی یک عامل بازدارنده در تولید واریته های هیبرید است. 
اصلاح یونجه مشکل تر از گندم، ذرت، سورگوم و...... است. زیرا: 
1. گلهای یونجه کوچک بوده و دورگ گیری در آن مشکل می باشد. 
2. یونجه شدیداً خودناسازگار است. 
3. یونجه یک گیاه چندساله بوده و ارزیابی عملکرد در آن، به مدت طولانی نیاز دارد. لذا دوره اصلاحی آن طولانی تر از گیاهان یکساله می باشد. 
4.تولید لینه های اینبرد توأم با اشکال است. 
5 به علت پلی پلوئید بودن، تولید بذر هم به حد وفور صورت نمی گیرد. 
6. وراثت پذیری عملکرد علوفه در یونجه کم بوده و محیط روی ژنوتیپ اثر زیاد دارد.
بخاطر عوامل بالا بیشترین موفقیت از مقاومت به بیماری ها و آفات حاصل گردیده است (نسبت به عملکرد). 



انواع روش های اصلاحی یونجه 


گزینش اکوتیپی 
با توجه به اینکه یونجه در نقاط مختلف دنیا کشت می گردد، بنابراین اصلاح گران می خواهند تیپ های سازگار را برای هر منطقه تعیین کنند. این عمل را گزینش اکوتیپی می نامند. شاخص های سازگاری، مقاومت به آفات، بیماریها و مقاومت به سرما هستند. مثلاً برای مناطق سرد سعی می شود که یونجه ها مقاوم به سرما باشند. معمولاً یونجه هایی مقاوم به سرما هستند که رشد کمی داشته و محصول کمی می دهند، چون در پاییز زود به خواب رفته و در بهار دیر شروع به رشد می کنند. برای انجام گزینش اکوتیپی خزانه های اکوتیپی تهیه می کنند. هر ژنوتیپ را در یک ردیف می کارند. فاصله ردیف ها معمولاً یک متر و فاصله بوته ها در روی ردیف حدود 30 الی 100 سانتی متر می باشد. در هر ردیف حداقل 50 بوته در نظر می گیرند. اگر ژنوتیپی بذر بیشتری داشته باشد، می توان آن را در چند ردیف کاشت. این ارزیابی به مدت 3-2 سال انجام شده و ژنوتیپ ها از لحاظ مقاومت به بیماری ها، آفات و سرما و مورفولوژی گیاه، در مناطق مرطوب از نظر مقاومت به رطوبت و در مناطق گرم از نظر مقاومت به گرما مورد مقایسه و گزینش قرار می گیرند. در نتیجه اکوتیپ های سازگار به هر منطقه انتخاب شده و بعداً در برنامه های اصلاحی مورد استفاده واقع می شوند. این روش اولین قدم در اصلاح یونجه است.

 
گزینش توده ای 
این روش مانند گزینش توده ای در سایر گیاهان است. اگر صفت قبل از گرده افشانی گزینش شود، آن را گزینش دوره ای فنوتیپی گویند. در واقع این دو روش یکسان هستند و وجه اختلاف آنها این است که در گزینش دوره ای فنوتیپی قبل از گرده افشانی ولی در گزینش توده ای بعد از گرده افشانی گزینش صورت می گیرد و اساس هر دو انتخاب تک بوته ها از داخل جمعیت مورد نظر است. 

گزینش لینه مادری
این روش تقریباً شبیه روش بلال به ردیف در ذرت است. برای این کار توده ای را کاشته و تعدادی بوته انتخاب می کنند و بذر هر بوته انتخابی را جداگانه برداشت کرده و در سال بعد در ردیف های مجزا می کارند. سپس نتاج را ارزیابی کرده و بهترین بوته ها را انتخاب می نمایند. بذور بوته های انتخابی با هم مخلوط شده و جمعیت اصلاح شده بدست می آید. 

گزینش تک بوته (کلونی) 
روش ساده ای است. جامعه ای را در معرض بیماری قرار می دهند و بوته های مقاوم را انتخاب نموده و از طریق غیر جنسی تکثیر می کنند و بعداً یک واریته مقاوم ایجاد می گردد. 

 گزینش های دوره ای 
بیشتر از نوع دوره ای فنوتیپی استفاده می کنند. از این روش برای مقاومت به بیماری پژمردگی باکتریایی یا حتی برای ایجاد مقاومت به شته یونجه استفاده شده است (معمولاً وراثت پذیری مقاومت به بیماریها و آفات بیشتر می باشد). 

واریته های هیبرید 
چون در یونجه هتروزیس مشاهده شده است، سعی می کنند واریته های هیبرید تولید نمایند. ابتدا تولید لاین های اینبرد مشکل بود، ولی حالا این مشکل برطرف شده است. مشکل دیگر نر عقیمی بود که حل گردیده و اللهای مغلوب همراه با سیتوپلاسم عقیم باعث نر عقیمی می شوند ((S)rf1rf1rf1rf1rf2rf2rf2rf2). (چون یونجه اتوتتراپلوئید می باشد، هر آلل 4 مرتبه تکرار می گردد). مشکل اساسی انتقال دانه گرده است که معمولاً زنبورها از گلهای نر عقیم (ماده) ویزیت نمی کنند و بیشتر به گلهای گرده دار توجه دارند. بطور کلی روی هیبریدها زیاد کار نمی شود. 

واریته های سنتتیک (ساختگی – مصنوعی) 
این واریته ها از ترکیب چند نژاد یا کلون حاصل می شوند. تعداد کلونها می تواند از 4 تا 60 باشد که با هم مخلوط شده و یک واریته سنتتیک را ایجاد می کنند. اما وقتی که  از 10 کلون کمتر می شود، اینبریدینگ باعث پسروی در عملکرد می شود و عملکرد سنتتیک ها را پایین می آورد. لذا حداقل 16 والد را در نظر می گیرند.
توجه کنید که اینبردینگ تنها در اثر خودباروری نیست. اگر در جمعیت تعداد افراد کم شود اینها با هم خویشاوند می شوند. این خویشاوندی یک نوع اینبریدینگ بوده و باعث افزایش هموزیگوسی می شود. 
واریته های سنتتیک بر دو نوع است: 
1-واریته های سنتتیک چند نژادی 
2-واریته های سنتتیک چند کلونی

واریته های سنتتیک چند نژادی:
این واریته ها از ترکیب چند نژاد مختلف ایجاد می گردند. نژادها از روی خصوصیات بارزی که دارند انتخاب می شوند. عمده ترین شاخص، داشتن عملکرد خوب و مقاومت به آفات و بیماریها و سرما است. نژادهای ترکیبی باید دارای وجه مشترک باشند. یعنی چند نژاد را که از لحاظ مقاومت به سرما متفاوت هستند، نمی توان با هم مخلوط کرده و برای مناطق سرد معرفی نمود. مثلاً رنجر (Ranger) یک واریته آمریکایی مقاوم به سرما می باشد. در این واریته تمام نژادها مقاوم به سرما و پوسیدگی باکتریایی می باشند ولی از نظر رنگ گل، تیپ بوته متنوع هستند. رنجر از 45% کوزاک (Cossack) روسی، 45% از سه نژاد ترکستانی (Turkistan) و 10% لاداک (Ladak) هندی تشکیل شده است. 
نحوه تولید: چند نژاد را در یک بلوک ایزوله با هم می کارند. در بلوک تلاقی نژادها را در یک طرح مربع لاتین آرایش می دهند. بدین ترتیب تمام تلاقی ها بطور تصادفی بین نژادها انجام می گیرد. بذر حاصل را به یک بلوک تلاقی ایزوله بزرگتر بنام Syn1 و بعداً به Syn2 و بالاخره بذر حاصل از بلوک تلاقی ایزوله بنام Syn3بعنوان واریته سنتتیک به زارع تحویل می گردد. 
از Syn1 به Syn2 عملکرد کاهش می یابد ولی از Syn2 به Syn3 کاهش عملکرد زیاد نیست و زارع بعد از Syn3 چندین سال می تواند از واریته سنتتیک استفاده کند. واریته سنتتیک تولید شده در Syn2 می تواند با واریته سنتتیک موجود از لحاظ عملکرد مقایسه شود. اگر نسبت به سنتتیک محلی افزایش عملکرد داشته باشد، کار ادامه می یابد.

واریته های سنتتیک چند کلونی
هدف از این واریته ها تولید یک واریته سنتتیک از یک جمعیت مثل توده بومی یا نژاد محلی است. ابتدا جمعیت را کشت کرده و یکسری بوته را از لحاظ مقاومت به سرما، آفات، تیپ بوته و ... (به غیر از عملکرد ) انتخاب می کنند (حدود 400- 200 بوته). موقعی که بوته ها انتخاب شد، از آنها از طریق غیر جنسی کلون تهیه می نمایند و کلونها را در مرحله دوم در ردیفهای جداگانه می کارند. در این مرحله کلونها را از نظر خصوصیات ظاهری ارزیابی می کنند و در نهایت 50 – 25 کلون از بهترین کلونها انتخاب می گردد. کلونهای انتخابی در مرحله سوم به خزانه پلی کراس می رود. سعی می نمایند کلونهای انتخابی در این مرحله بین خود تلاقی تصادفی انجام دهند. برای انجام تلاقی تصادفی بیشتر از طرح بلوکی کامل استفاده می کنند. در آخر، بذر هر کلون را جداگانه برداشت می کنند. مثلاً 25 کلون داریم. کلون 17 را در هر تکرار جداگانه برداشت کرده و سپس بذر 3 تکرار مربوط به کلون 17 را با هم مخلوط می نمایند. پس 25 توده بذری بدست می آید. این 25 توده، حاصل تلاقی هر کلون با بقیه کلونها می باشد. مثلاً بذری که روی کلون 1 بدست می آید حاصل تلاقی والد ماده 1 با کلونهای 2 تا 25 می باشد. یعنی تستر عبارت از جمعیت کلونها است. در واقع قابلیت ترکیب هر کلون با بقیه کلونها مد نظر است. حال این توده را با یک طرح آزمایشی از نظر عملکرد مقایسه می کنند (آزمون پلی کراس). آزمون پلی کراس نشان می دهد که کدام کلون با بقیه کلونها قابلیت ترکیب خوبی دارد. پس از تعیین بهترین کلونها در آزمون پلی کراس، این کلونها را در مزرعه مشخص کرده و آنها را در مرحله دیگر در یک طرح پایه بطور تصادفی توزیع می کنند تا تمام تلاقی ها انجام گیرد.برای پیاده سازی طرح، فاصله ردیفها را cm 100-90، فاصله بوته ها روی ردیف را حدود cm 30 و طول ردیفها را معمولاً m 6 در نظر می گیرند. در بعضی از طرحها به صورت تراکم به کار می برند (یعنی وزن بذر در هکتار).  
 اساس هر دو نوع واریته سنتتیک یکسان است و آن انتخاب بهترین ژنوتیپ ها برای تشکیل واریته ها می باشد. 

تهیه نژاد برتر (Strain building)
روش تهیه نژاد برتر در سال 1931 توسط جنکین (Jenkin) ارائه شد.
آزمایش نتاج
یکی دیگر از انواع روشهای اصلاحی یونجه می باشد که می تواند به صورت های زیر انجام شود:
 نتاج حاصل از خودگشنی: برای حذف ژنهای مضر  نتاج حاصل از گرده افشانی باز: برای اندازه گیری خاصیت ترکیب پذیری عمومی نتاج لینه مادری: بذرو حاصل از گرده افشانی باز، آزمایش شده، انتخاب کرده و با هم ترکیب می کنند. توسط Fryerدر سال 1939 ارائه شد. 
   نتاج تاپ کراس: برای آزمایش ترکیب پذیری 
  نتاج پلی کراس:
از مهمترین روشهای اصلاح یونجه است و توسط Tysdale و همکاران در 1942 ارائه شد.
    نتاج حاصل از هیبرید ساده:
 تمام ترکیبات ممکن بین هیبریدها را بررسی کرده تا به ترکیب پذیری خصوصی پی برند

اهداف اصلاحی یونجه
1- افزایش محصول علوفه: چون وراثت پذیری این صفت کم می باشد، به طور غیر مستقیم آن را افزایش داده اند. (مثلاً با ایجاد واریته های مقاوم).
2-    افزایش محصول بذر : این صفت هم توراث پیچیده ای دارد.
3-    کیفیت محصول: شامل برگ بیشتر و کاروتن و پروتئین بیشتر در برگ
4-    مقاوت به آفات : مانند مقاومت به شته نقطه دار یونجه، شته نخود فرنگی
5-    مقاومت به بیماریها :: باکتریایی، لکه برگی، ویروسی و نماتدها
6-    تحمل چرا (Grazing tolerance)
7-    مقاومت به علفکش ها (به ویژه گلایفوسیت)
8-    مقاومت به شوری خاک


ارقام مختلف یونجه 
ارزش کیفی ارقام محلی یونجه به منظور انتخاب یک رقم برای منطقه ای بخصوص، به وضع جغرافیایی محل رشد گیاه بستگی دارد. 

ارقام مختلف یونجه خارجی
1- یونجة آرژانتین                    2- یونجة جنوب افریقا             3- یونجة پروانس 
4- یونجة بوفالو                       5- یونجة ویلیامس بورگ         6- یونجة تالنت 
7- یونجة ترکستان                   8- یونجة نموستان                  9- یونجة هاردیستان 
10- یونجة اورستان                  11- یونجة گریم                      12- یونجة کوزاک 
13- یونجة کانادایی                14- یونجة لاداک                    15- یونجة بالتیک
16- یونجة هاردیگان               17- یونجة رنجر                      18- یونجة آتلانتیک 
19- یونجة ناراگانست               20- یونجة ورنال                     21- یونجة موآپا 
22- یونجة سونورا                   23- یونجة پرووین                  24- یونجة مساسیرسا 

ارقام مختلف یونجة ایرانی 
25- یونجة همدانی                 26- یونجة یزدی                     27- یونجة دیمی 
28- یونجة بغدادی                 29- یونجة هراتی یا افغانی     30-نیکشهری  
31-قره یونجه                           32-اصفهانی یا فراهانی            
گونه های مختلف یونجه 
مدیکاگو فالکاتا  مدیکاگو ساتیوا یا یونجة معمولی  مدیکاگو اوربی کولاریس  مدیکاگو تری بولوییدس  مدیکاگو ریجیدولا  مدیکاگو کوروناتا  مدیکاگو دنتی کولاتا  مدیکاگو هیسپیدا  مدیکاگو ماکولاتا  مدیکاگو می نیما  مدیکاگو لاسی نی آتا  مدیکاگو آشرسونیانا  مدیکاگو سی لی آریس  مدیکاگو لوپولینا.

کودهای مورد نیاز یونجه 
محصول زیادتر و تمرکز بیشتر مواد غذایی در گیاه یونجة برداشت شده، و به مفهومی دیگر کم شدن ذخیرة مواد غذایی در زمین، نیاز گیاه رو به رشد یونجه را برای کسب مقدار فراوان تری از مواد غذایی از زمین افزایش می دهد.اسیدی بودن خاک باعث می شود عناصری مانند آهن، روی، منگنز و بور، که جهت رشد مورد نیاز هستند و همچنین آلومینیم که ممکن است حالت مسمومیت در گیاه به وجود آورد، در دسترس قرار گیرد.چینهای مداوم منجر به برداشت گیاهان جوانتری می شود که تمرکز عناصر معدنی در آنها زیادتر است. گیاهان تیرة گندمیان اغلب در جذب کلسیم و منیزیم، در مقایسه با گیاهان تیرة بقولات، ضعیف تر و ناتوان تر هستند. دمای پایین خاک، مقدار جذب فسفر و پتاسیم را محدود می کند. بارندگیهای مداوم، میزان پتاسیم موجود در خاک را کاهش می دهد و اکسیژن را که برای تنفس و جذب پتاسیم مورد نیاز است، از خاک خارج می کند. 
 
روشهای آبیاری 
آبیاری غرقابی، آبیاری ردیفی یا نشتی، آبیاری بارانی و آبیاری زیرزمینی. 

آبیاری غرقابی 
روش آبیاری غرقابی را باید بهترین روش در ایران دانست. عیب بزرگ آبیاری غرقابی، سخت شدن و سله بستن سطح خاک در موقع خاک آب است که باعث ناتوان کردن یونجه جهت جوانه زدن و سر از خاک درآوردن می شود. 
آبیاری ردیفی یا نشتی 
برای جلوگیری از سله بستن خاک و نیز به منظور یاری رساندن به بذرهای جوانه زده که سبز شوند و سر از خاک درآورند، امروز روش آبیاری ردیفی یا نشتی انتخاب شده است که کمک بسیار زیادی برای رسیدن به این دو هدف می کند. 
آبیاری بارانی 
در اراضی شیب دار که امکان آبیاری غرقابی یا نشتی مزرعة یونجه وجود ندارد آبیاری بارانی روشی سودمند و شاید تنها روش آبیاری خواهد بود. به طور کلی، سیستم آبیاری بارانی برای زراعت یونجه در خاکهای سبک، شیب دار یا دامنه ها، و در خاکهایی با نفوذپذیری زیاد و کم عمق به کار گرفته می شود. 
آبیاری زیرزمینی 
این روش آبیاری، که از طریق کانال های زیرزمینی انجام می شود، در شرایط کنونی، به کار بردن این روش در کشور ما عملی نیست. 

میزان آب مورد نیاز 
میزان مصرف آب در ارقام گوناگون یونجه نیز متفاوت است، این مقدار مصرف آب، بر اساس مقاومت گیاه نسبت به بیماری، آفات، سرما، گرما و همچنین چگونگی کمیّت و کیفیت تولید علوفه تعیین می شود.

اصلاح یونجه 
طبقه بندی و مبدأ
یونجه به جنس مدیکاگو تعلق دارد و شامل حدود 110 گونه است. مبدأ اولیة یونجة داسی، شمال آسیا و جنوب سیبری است ولی امروزه در بیشتر نقاط اروپا یافت می شود.گونة مدیکاگو لوپولینا به نظر می رسد که برای کشت در مناطق ماسه ای و شنزارهای شمال کشور بسیار مناسب باشد.مدیکاگوهمی سیکلا با مناطق مرطوب سازش دارد. مدیکاگوهمی کوئرولئا، دامنة پراکندگی خود را به مناطق خشک می رساند.فرمهای تتراپلوئید گونة مدیکاگو فالکاتا از گونة مدیکاگو گلوتینوزا اشتقاق یافته است.تعداد کروموزوم جنس مدیکاگو برابر تعداد کروموزوم شبدر است و معدودی هم به صورت پلی پلوئید دیده می شود.در آسیای مرکزی از غرب به شرق تا پامیر، چهار تیپ مختلف وجود دارد: 
الف) تیپهای مخصوص کوهستان
ب) تیپهای کیف
ج) تیپهای مخصوص مرکز ترکستان
د) تیپهای مخصوص استان خراسان 
نه اکوتیپ مختلف از این گونة یونجه (مدیکاگو فالکاتا) تشخیص داده شده است که عبارت اند از: 
الف) تیپهای شمال قفقاز
ب) تیپهای یونجة دامنة کوههای آلتای
ج) تیپهای کناره های دریای خزر یا شمال قزاقستان
د) تیپهای نواحی مرکزی ولگا
ه) تیپهای غرب سیبری
و) تیپهای مخصوص نواحی شمال اروپا
ز) تیپهای جلگه ای جنوب شرقی اروپا
ح) تیپهای جنوب کوه آلتای
ط) تیپهای جلگه ای نواحی جنوب قزاقستان
 
ساقه
ساقه هاي يونجه از حالت عمودي تا مايل به خوابيده ديده مي شوند. كرك هاي نرم و ريزي ساقه هاي يونجه را مي پوشانند. ساقه يونجه تو پر بوده و از ياخته هاي پارانشيم پر شده است. نخستين ساقه از بين لپه ها ظاهر مي شود و ساقه هاي بعدي در زوايه بين برگ و ساقهلپه ها و يا برگ هاي پائيني به وجود مي آيند. با گذشت زمان ساقه ها در قسمت هاي پايين خشبي تر شده و به تدريج طوقه را ايجاد مي كنند. طوقه محل تشكيل ساقه هاي يونجه درهنگام رشد دوباره پس از چين برداري يا چِرا و همچنين در آغاز رشد در بهار است.موقعيت طوقه نسبت به سطح خاك تغيير مي كند. در رقم ها و اكوتيپ هاي مناطق گرمسيري، طوقه در بالاتر يا همتراز با سطح خاك تشكيل مي شود، ولي در رقم ها و ژنوتيپ هاي مناطق سردسير طوقه عموماً در زير سطح خاك قرار دارد. در رقم ها وژنوتيپ هاي داراي ريشه هاي خزنده، جوانه هاي ساقه از طوقه هاي مخفي در زير خاك و ياريشه هاي افقي به وجود مي آيند. يونجه بسته به رقم و شرايط محيطي ميتواند 5تا40 ساقه جانبي توليد كند. بلنداي ساقه هاي يونجه نيز از 60تا 90 سانتي متر متفاوت است.

ساقه یونجه

ريشه
يونجه بسته به نوع رقم داراي چند نوع نظام ريشه اي است :
ريشهاصلي: اين ريشه راست و ضخيم بوده و به طور مستقيم بهدرون خاك نفوذ مي كند. عمق نفوذ ريشه اصلي 3 تا 5متر است كه در صورت مناسب بودن شرايط رشد، به 7تا9 متر و در گياه پيرتر تا 19متر نيز مي رسد. نفوذ عمقي ريشه امكان جذب آب و مواد غذايي را از لايه هاي پائيني خاك فراهم مي آورد. همچنين نفوذ عمقي ريشه باعث تحمل بالاي يونجه در برابر تنش خشكي مي شود. بررسي هاي مختلف نشان داده اند كه در صورت فراهم بودن آب مورد نياز يونجه، 97% حجم ريشه ها در 60سانتي متر لايه بالايي خاك است.
ريشه هاي جانبي: اين ريشه ها از ريشه اصلي منشعب شده و وظيفه استحكام گياه درخاك و جذب آب و املاح را بر عهده دارند. گرههاي تثبيت كننده نيتروژن اتمسفري كه توسط باكتري هاي ريزوبيوم مليلوتي (Rhizobiummeliloti) انجام مي شود، بر روي اين ريشه ها تشكيل مي شوند. قابل يادآوري است كه همزيستي بين يونجه و باكتري هاي ريزوبيوم از نوع درون زي مي باشد (اندومايكوريزا ل). حجم بيشتر ريشه هاي جانبي دربخش هاي بالايي خاك قرار ميگيرند و با افزايش عمق از ميزان رشد و پراكنش آنهاكاسته مي شود. 
 
  ريزوم ها : ساقه هاي ريشه مانند زيرزميني هستند و از محور ريشه اصلي به وجود آمده و به دوطرف گسترده مي شوند. ريشه هاي خزنده: ريشه هاي افقي هستند كه با رشد خود باعث به وجود آمدن گياه مستقل مي شوند. اين ريشه ها با گذشت زمان به وجود آمده و ممكن است كه روي زمين ويا به صورت زير زميني رشد كنند 

ریشه

گل و گل آذين
يونجه داراي گل آذين محوري يا گل آذين خوشه اي است كه از نظر درازا و تراكم گوناگون است. حدود 5تا 50گل در گل آذين يونجه مي تواند وجود داشته باشد. اغلب در يونجه درازاي دم گل بيشتر از درازاي برگ ها ست. رنگ گل در يونجه بسته به رقم متفاوت است و به رنگ هاي ارغواني، سفيد، بنفش، زرد و يا تركيبي از آنها ديده مي شود،در یونجه معمولی)مدیکاگو ساتیوا( گل ها به رنگبنفش ودر یونجه های گل زرد)مدیکاگو فالکاتا( گل ها زرد ودر یونجه گل الوان)مدیکاگو مدیا(رنگ گلها بنفش،کرم وسفید دیده می شود.

گل یونجه

ولي رنگ اغلب گل ها در يونجه ارغواني است. گل يونجه به صورت پنج تائي است. كاسه گل از پنج كاسبرگ همسان و متصل به هم تشكيل شده است. جام گل شامل دو بال ، دو ناو  و يك درفش است. درفش درازتر از بال و ناوها است. قسمت بالايي آن نرم و قابل انعطاف است، ولي بخش پائيني بافتي سفت دارد و مي تواند فشار وارده از سوي پرچم ها در هنگام لقاح گل را تحمل كند. افزون بر اين، بال ها داراي دو برآمدگي شاخك مانند درلبه بالايي خود نيز هستند كه در اين امر آن را ياري مي كند. گل يونجه نيز همانند ديگر گياهان خانواده بقولات (لگومينوز) داراي10پرچم است كه 9 پرچم به هم چسبيده و يك پرچم آزاد مي باشد. به اين حالت ديادلف5 گفته مي شود.شهد گل یونجه دراندامی دیسک مانند جمع می گردد کهدرقاعده ستون پرچم بیشترروی نهنج جا دارد.سلول های فرآوری کننده شهدگروهی از سلولهای کوچک کنار نهنج هستندواز سمت شاخه های گروه های آوندیدرراستای زیرستون پرچم ادامه می یابند.تخمدان داراي بيش از 15تخمك است. كلاله بر روي خامه قرار گرفته است و خامه از بافتي بسيار سفت تشكيل شده است

گل یونجه

ميوه
ميوه يونجه به صورت يك نيام يا غلاف پيچ دار و حلزوني با بذرهاي قلوه اي شكل مي باشد و داراي دو تا چهار پيچش است. در طول مدت رسيدن نيام يونجه ، بذرهاي درون آن به هم نزديك شده و به علت رشد بيروني سه گوش به نظر مي رسند.
 
بذر 
بذرهاي يونجه به طورمعمول به صورت قلوه اي شكل ديده مي شوند، هرچند گاهي به شكل بيضي و سه گوش نيز ديده مي شوند. نزديك به500هزار عدد بذر در هر كيلوگرم بذر وجود دارد و اين ميزان بسته به رقم و شرايط توليد بذر، مي تواند متفاوت باشد. بذرهاي يونجه به طور عموم به رنگ زرد تا قهوه اي ديده مي شوند، ولي هنگامي كه نارس هستند رنگ سبز زيتوني دارند.  يونجه يك گياه دولپه اياست؛ يعني بذر از دو برگچه جنيني كه كوتيلدون نامیده مي شوند تشكيل شده است. در يونجه بذرهاي با سه و يا حتي چهار كوتيلدون نيز رايج بوده و گاهي اين بذرها گياهچه هاي دو و يا سه قلواي ایجاد مي كنند. كوتيلدون ها در يونجه گوشتي بوده و قسمت بيشتر فضاي بذر را به خود اختصاص داده اند. افزون بر اين بذرداراي ريشه چه(ريشه جنيني)، محور بالا لپه يا اپي كوتيل (يا نقطه رشد بخش هوايي كه در بالاي لپه ها قرار دارد)، محور زير لپه يا هيپوكوتيل(بخشي از ريشه چه كه در زير لپه ها قرار گرفته است) است. از نظر ظاهري نيز چندين ساختار در بذر يونجه قابل ديدن است؛ هيلوم(نقطه اتصال بذر در غلاف)، لنز (نقطه اي بسيار كوچك در پوسته بذر) و دهانه تخمك يا ميكروفيل(زائدهاي است كه از باز شدن كيسه گرده در فرآيند لقاح تخمدان ماده باقيمانده است).

بذر یونجه


بذر یونجه

سبزشدن و رشد گياهچه يونجه
ريشه چه پيش از بيرون آمدن از پوسته به سرعت در خاك نفوذ كرده و ريشه اي بلند، باريك و به طور معمول عمودي و بدون انشعاب را تشكيل مي دهد، كه اين ريشه درنخستين فصل رشد تا عمق 150 تا 180 سانتي متر مي تواند در خاك نفوذ كند. هنگامي كه ريشه چه به حدكافي در خاك نفوذ كرده و خود را تثبيت كرد، ساقه چه (كه در زير لپه قرار دارد) از محل قوس محور زيرلپه دراز شده و به سمت سطح خاك بالا مي رود. به محض بيرون آمدن قوس محور زيرلپه از خاك، رشد قسمتي كه رو به نور است متوقف شده و در سمت ديگر ادامه مي يابد تا گياهچه به حالت عمودي درآيد. اين عمل لپه ها را هنگامي كه در حال توسعه هستند، به بالاي سطح خاك مي آورد. در اين حالت محور بالا لپه در سطح خاك قابل ديدن است. با توجه به اينكه لپه ها در فرايند جوانه زني به بالاي سطح خاك منتقل مي شوند، جوانه زني بذر يونجه از نوع برون خاكييا اپي ژل است. نخستين برگ حقيقي به صورت تك برگچه اي و از يك جوانه واقع در نخستين گره ساقه در زيرلپه به وجود مي آيد. پس از ظهور نخستين برگ حقيقي، رشد گياهچه يونجه كامل شده و گياهچه به يك گياه بالغ نمو مي كند. در  شرايط مناسب رشدي، گياهچه ها حدود10تا 15 روز پس از كاشت به اين مرحله نموي مي رسند رشد رويشي از طريق تقسيم ياخته اي و توسعه محور بالالپه گياه جوان ادامه مي يابد.دومين برگ در گياه يونجه به طور معمول سه برگچه اي بوده و از دومين گره اوليه ساقه به وجود مي آيد. همه ي برگ هايي كه پس از آن توليد خواهند شد سه برگچه اي خواهند بود. هرچند برخي از ارقام يونجه چند برگچه ايبوده و تا 5/7و يا 9برگچه در هر برگ دارند .ساقه گياه جوان برگ هاي سه يا چند برگچه اي را با چينش متناوب و به مرور به وجود مي آورد. پس از اينكه سه برگ (يا بيشتر) از برگ هاي سه يا چند برگچه اي در ساقه اوليه ظاهر شدند، از جوانه هاي جانبي كه در محل زوايه هاي برگ ها قرار دارند، ساقه هايي كه به آنها ” ساقه هاي ثانويه" اطلاق مي شود به وجود مي آيند. شمار جوانه هاي جانبي بسته به رقم و شرايط محيطي متفاوت است و به ويژه در شرايط نوري نامساعد (مانند تراكم بالاي يونجه زار، سايه اندازي گياهان زراعي دركشت مخلوط و يا سايه اندازي علف هاي هرز)، تنها يك جوانه جانبي نمو مي كند. هر يك از جوانه هاي جانبي مي توانند ساقه اي جديد را به وجود آورند.
 
سبز شدن یونجه

گرده افشاني در يونجه
 يونجه گياهي است دگرگشن (آلوگام) ولي حدود 10درصد نيز خودگشني دارد. تنگناي بزرگ گرده افشاني گل يونجه پيش از آزاد شدن اندام هاي جنسي، مربوط به غشاي كوتيكولي است كه روي كلاله تشكيل و بازدارنده ترشح مواد توسط كلاله (به منظورجذب گرده) مي شود. از هنگام گل كردن تا هنگام آزاد شدن اندام هاي جنسي، كه ممكن است دو هفته به طول انجامد، گرده ها به طور طبيعي در گل ذخيره مي شوند. دانة گرده يونجه، دو هسته اي و چسبناك بوده و به آساني به حشرات ناقل گرده مي چسبد. از اين رو تلقيح بوسيله حشرات، به ويژه زنبوران عسل انجام مي گيرد. عمل آزاد شدن اندام جنسي ازگلبرگ هاي ناو به منظور لقاح و گرده افشاني را تلقيح ضربه اي(تريپينگ)مي نامند. لازم به ياد آوري است كه به منظور توليد علوفه عمل تلقيح ضربه اي لازم نيست و تنها هنگامي كه هدف بذرگيري از يونجه باشد، اين عمل انجام مي شود.

گرده افشانی یونجه

تلقیح بین جنس و گونه 
تلقیح بین گونه های مختلف یونجه به سهولت انجام می گیرد به طوری که می توان تلقیح بین یونجة معمولی یا مدیکاگو ساتیوا و مدیکاگو فالکاتا را که نتیجة آن یونجة دورگ یا مدیکاگو مدیاست نام برد.گل یونجه دارای پنج گلبرگ است و بزرگترین آنها گلبرگ اصلی یا درفش نامیده می شود که قسمت فوقانی آن نرم و قاعده اش، به علت داشتن بافتهای سخت، حالت نرمی خود را از دست داده و سفت است.تخمدان یونجه، محل قرار گرفتن ده تا دوازده عدد تخمک است. آزاد شدن اندامهای جنسی در اثر جدا شدن دو بخش ناو از یکدیگر است که تری پینگ نامیده می شود.علت عدم تشکیل نیام و تولید نشدن بذر و یا میزان درصد کم آن در این حالت، ضعف و نقص جوانه زدن گرده هاست. عمل باروری در صورتی انجام پذیر است که گلها از هم باز شده باشند. زنبورهای وحشی از قبیل: مگاخیل، نومیا و بومبوس عامل اصلی تری پینگ یونجه هستند. 

دلیل پایین بودن دخالت کامل زنبور عسل در گرده افشانی:
الف) عمل تری پینگ بیشتر مربوط به فعالیت گرده آورهاست در حالی که اغلب زنبورهای عسل شهدآورند و فعالیت زیادتری نسبت به زنبورهای گرده آور دارند. 
ب) گل یونجه نمی تواند عاملی برای جلب زنبور عسل باشد و همچنین نمی تواند میزان زیادی گرده تولید کند. 
ج) عوامل طبیعی مانند گرما و رطوبت موجب جلب زنبورهای گرده آور، که یونجه های کندرشد و ظریف را بهتر از انواع گوشتی و سریع الرشد دوست دارند، می شود. 

خودسترونی در یونجه می تواند علل مختلف داشته باشد:
1) نوسترونی است که به دلیل نترکیدن پرچم یا عدم قدرت باروری دانة گرده است. عقیم بودن گرده در اثر غیرمنظم بودن مرحلة میوز و یا به دلیل نقص رشد و نمو گرده هم هست.
2) ناسازگاری دانة گرده با کلالة هر گل است که موجب کاهش رشد لولة گرده و تقلیل رسوخ و نفوذ آن به تخمک می شود.
3) از بین رفتن یا عدم رشد تخم یا جنین را می توان نام برد که این امر نتیجة خودباروری است.
4) انحراف گل از نظر مورفولوژی است. 

گذشته از حشرات که در تری پینگ مؤثرند، گرما، باران و عوامل مکانیکی هم به خوبی می توانند در آزاد شدن پرچم مؤثر باشند.میزان تولید قند هر گیاه را در شدت جلب زنبور عسل مؤثر می دانند. اگر یونجه را خودگشن کنیم بذری تولید نخواهد کرد.دو نوع نرسترونی یا مذکر عقیمی دیده شده و به آن پی برده اند: یکی نرسترونی مطلق که این حالت به دلیل عدم ترکیدن پرچمهاست، و دیگری نرسترونی ناقص که در این حالت پرچمها ترکیده می شوند.یونجه گیاهی است که گرده افشانی آن طبیعتاً دگرگشن است. 

روش دورگ گیری 
جهت فراهم آوردن امکان تجزیه و تحلیل صفات وراثتی یونجه، اخته کردن یا بی اثر گذاشتن قدرت باروری پرچم لازم و ضروری است. اخته کردن را باید در زمانی انجام داد که پرچمها به طور کامل نرسیده باشند. برخی از کارشناسان، برداشتن یا قطع کردن درفش گل را بهترین راه موفقیت در اخته کردن گلهای یونجه می دانند.گرده های گل یونجه، در شرایطی که رطوبت بیست درصد و دما بیست درجة سانتی گراد باشد، می توانند برای مدت سی روز زنده بمانند. 

سیتولوژی
تعداد کروموزومهای اولیة گونه های جنس مدیکاگو، 8 یا 16 (8 = n یا 16 = n) است.تفرقة دیزومیک می تواند با تغییرات اثر ژنهای منفرد از طریق جا به جایی، وارونگی یا مکانیسم دیگر کروموزومی بیان شود. پیدایش مکرر کوادریوالنت در میوز خود نیز بیان کننده اتوتتراپلوئیدی است.

 
اثر خودگشنی در یونجه 
یونجه گیاهی است که طبیعتاً گرده افشانی آن غیرمستقیم است ولی با خودگشن کردن این گیاه علائم زیر در آن آشکار می شود:
الف) کاهش در خودباروری 
ب) کاهش در تولید بذر 
ج) کاهش قدرت رشد و نمو و محصول علوفة یونجه 
روشهای به نژادی:
الف) به نژادی از طریق انتخاب 
ب) به نژادی با روش سنتتیک 
ج) اصلاح از طریق هتروزیس 
د) به نژادی از طریق ترکیب (کنترل گرده افشانی غیرمستقیم)

هدفهای به نژادی یونجه 
هدف اصلی از به نژادی یونجه، به دست آوردن رقمی است که عملکرد و علوفه سبز و علوفة خشک آن بالا و همچنین میزان زیادتری پروتئین داشته باشد. 

فرم رشد 
فرم رشد یونجه متفاوت است. تیپ های بلند، متراکم و راست، معمولاً نسبت به سایر تیپ های یونجه محصول بیشتری تولید می کنند. 

پنجه زدن 
یونجه، مانند غلات از محل طوقه یا تاج ریشه تولید انشعابات شاخه ای می کند که می توان همان اصطلاح پنجه زدن و یا شاخه دهی را به آن اطلاق کرد.یکی از خصوصیات دیگر یونجه، تشکیل ساقه های خزنده زیرزمینی و روی زمینی است.پنجه زدن طوقه، یکی از عوامل مهم تشکیل دهندة محصول یونجه به شمار می رود. 

نسبت بین ساقه و برگ 
نسبت بین ساقه و برگ یونجه یکی از عوامل مهم سنجش به نژادی این گیاه است. هدف اصلی به نژادی یونجه در این خواهد بود که سعی شود ارقامی با عملکرد زیاد و در عین حال با نسبت زیادتر برگ به ساقه تولید شود و یا این ارقام از انتخاب گیاهانی با برگهای زیادتر و بزرگتر به دست آید. 

گل آذین 
تعداد گل آذین یونجه، مانند میزان محصول سبز آن، تابع پنجه زدن یا پنجه دهی و تعداد ساقه های جانبی ان است. گیاهانی با گل دهی زیاد که دارای خوشه های خوب به گل نشسته باشند، بیشترین میزان محصول بذر را تولید خواهند کرد. 

ریشه دهی 
ریشة یونجه، اغلب شامل یک قسمت راست و عمیق و یک قسمت انشعابات جانبی آن است. 

تشکیل ریشة خزنده 
یونجه قادر است در عمق 10 تا 20 سانتی متری سطح زمین ریشه های خزندة زیرزمینی تشکیل دهد که متعاقباً از آنها ساقه های هوایی تولید می شود. تشکیل ریشه های خزنده حداقل تابع 3 ژن است. فرم های یونجه با ریشة خزنده این توانایی را دارند که همیشه از ناحیة ریشه ساقه جدیدی تولید کنند. برای چرای دام مناسب اند و لگدمال شدن را بهتر از یونجه های فرم معمولی تحمل می کنند. 

مقاومت به سرمای زمستان 
گیاهان مقاوم به سرما را می توان با قرار دادن آنها به مدت 8 تا 24 ساعت در دمای 20 درجة سانتی گراد زیر صفر انتخاب کرد. ارقامی که دارای انشعابات ریشه هستند نسبت به ارقامی که دارای ریشه های راست و بدون انشعاب هستند مقاومت بیشتری نسبت به سرما نشان می دهند. تیپ یونجه هایی با سیستم ریشة خزنده، مقاومت زیادتری نسبت به سرمای زمستان دارند. 

مقاومت در برابر قدرت اسیدی خاک 
حد مطلوب pH خاک برای یونجه، 5/6 است. کشت یونجه در چنین خاکهایی باعث حاصلخیزی و بهبود ساختمان آنها می شود. 

مقاومت به خشکی 
حداقل 3 عامل مهم را در مورد مقاومت یونجه به خشکی می توان ذکر کرد:
الف) قدرتی که گیاه می تواند داشته باشد تا آب موجود و در دسترس را از خاک جذب کند.
ب) قدرتی که گیاه می تواند داشته باشد تا طول مدت خشکی را بدون خطر بگذراند. 
ج) میزان مصرف آب به ازای تولید یک واحد مادة خشک. 

مقاومت به شوری 
یونجه نسبت به خاکهای شور و قلیایی سازش بیشتری دارد ولی حساسیت آن در برابر نمک، در اوایل رشد و هنگام جوانه زدن، تا حدودی زیاد است. دوام یونجه های مناطق با خاکهای لب شور و آهکی بیشتر از دوام آنها در مناطق با خاکهای اسیدی است. 

طولانی تر شدن عمر یونجه 
عوامل تعیین کنندة دوام و طول عمر یونجه، عوامل اندوژن (داخلی) هستند. 

ترکیبات شیمیایی گیاهان علوفه ای
دیوارة سلول ها و موادی که آنها را به یکدیگر متصل می کند، و به طور کلی به نام «ترکیبات ساختمانی» نامیده می شود شامل سلولز، لیگنین، پکتین، و همی سلولز است.مجموع جزءِ الیاف خام و جزءِ عصاره عاری از ازت، نشان دهنده مقدار کل مواد قندی گیاه است. 

رطوبت
رطوبت را به صورت تفاضل وزن نمونة آزمایشی قبل و بعد از خشک شدن در اجاق که دمای آن کمی بالاتر از دمای آب جوش است گزارش می کنند. 

پروتئین خام 
روش AOAC برای تعیین مقدار ازت آلبومینوئیدی، راهی است که برای به دست آوردن مقدار پروتئین های حقیقی جسم اختیار می کنند. 

چربی خام 
عصارة اتری، یا مواد استخراج شده همراه با اتر، شامل ترکیبات مختلف قابل حل در چربی است. 

الیاف خام 
واژه الیاف خام به باقیماندة غیرقابل حل گیاه که در اثر استخراج مداوم به وسیلة محلول قلیایی جوشان و اسید رقیق به دست می آید، اطلاق می شود. الیاف خام گیاه معمولاً شامل: 1) تمام سلولز موجود در گیاه؛ 2) همی سلولز در مقادیر متفاوت؛ و 3) مقدار کم، ولی نسبتاً متغیر لیگنین است. 

خاکستر
خاکستر عبارت از مواد معدنی موجود در گیاه است که پس از سوزانیدن در 600 درجه سانتی گراد، از آن باقی می ماند. 

عصارة عاری از ازت 
تفاوت بین وزن اولیة نمونة گیاهی و مجموع وزن آب موجود در گیاه، عصارة اتری، پروتئین خام، الیاف خام و خاکستر، عبارت از عصارة عاری از ازت است. 

اجزای ترکیبی حاوی ازت 
ازت آمینی، نشان دهنده نسبت ازت قابل حل در آب است که به شکل اسیدهای آمینه آزاد، پروتئین های قابل حل و پپتیدهاست. نیترات و آمونیاک نشان دهندة ازت معدنی هستند. 

پروتئین
قسمت عمدة پروتئین در گیاه یونجه در ناحیة برگها به وجود می آید. پروتئین مورد نظر شامل بسیاری از آنزیم ها، مانند کاتالاز، پلی فنول اکسیداز، فسفریلاز، سیتوکرم اکسیداز و سایر آنزیم ها می شود.

 
ازت غیر پروتئینی 
شامل پورین ها، پیریمیدین ها و الکالوئیدها هست. مهمترین آمیدها و اسید آمینه های آزاد، آسپاراژین و اسید آسپاریک، اسید گاما  آمینو  بوتیریک، آلانین، و سرین هستند. 

ازت آمیدی و ازت اسید آمینه
آسپاراژین شامل یک سوم جزء ازت آمیدی است. اسید هیدروکسی آسپارتیک و هیدروکسی لیزین در بافت ریشة یونجه یافت شده اند. حداکثر مقدار هر اسید آمینه در جوان ترین مرحلة رشد گیاه و حداقل مقدار آنها در گیاه کاملاً رشد کردة بالغ است.

 
آلکالوئیدها و «اجزای بتائین» 
یونجه حاوی 785/0درصد استاکیدرین، 063/0 درصد کولین، 0069/0 درصد تری متیل آمین، و 0052/0 درصد بتائین است. مراحل مختلف تولید استاکیدرین در گیاه یونجه به قرار زیر است: 
اورنیتین * پرولین * اسید هیگریک * استاکیدرین

پورین ها و پیریمیدین ها 
عواملی که باعث افزایش رشد باسیلوس سوبتیلس می شدند عبارت بودند از: پورین ها، آدنین، گوانین، گزانتین و هیپوگزانتین. سه ماده ای که به فراوانی در مایع حاصل از له کردن یونجه وجود دارند عبارت اند از: آدنین، 17/0 درصد؛ آدنوزین، 25/0 درصد؛ و گوانوزین، 36/0 درصد.

نیترات ها 
یونجة جوان بهاره دارای 18/0 درصد نیترات است که به تدریج مقدار آن هنگامی که نیام بذرها هنوز سبز هستند به 12/0 درصد کاهش می یابد. 

چربیها
مقدار کل چربی یونجه، برابر 2/5 درصد از وزن خشک گیاه گزارش شده است. مقدار نسبی اجزای متشکله چربی موجود در این جزء چربی خام یونجه عبارت است از: اسیدهای چرب، 11 درصد؛ الاکتولیپیدها، 10 درصد؛ مونوگالاکتولیپیدها، 16 درصد؛ فسفولیپیدها، 8 درصد؛ چربی خنثی، 44 درصد؛ و سایر مواد، 21 درصد. 

اسیدهای چرب و تری گلیسیریدها
در کلروپلاست ها، بیشترین مقدار اسیدها مربوط به اسیدهای لینولنیک، لینولئیک و پالمیتیک است.

گالاکتولیپیدها
در یونجة تازه، مقدار دی گالاکتولیپیدها برابر 10 درصد است و مونوگالاکتولیپیدها 16 درصد جزء چربی خام را تشکیل می دهد. مهمترین گلیسیریدهای یونجة خشک شده، شامل مخلوطی از مونوودی گالاکتولیپید است. 

فسفولیپیدها
یونجة خوب، معمولاً در هر گرم دارای 38/1 تا 98/1 میلی گرم کولین است. 

سولفولیپیدها
این جسم، به آسانی عامل آسیل خود را از دست می دهد و بدل به 6- سولفو  آلفا  د  کینوپیرانوزیل (1-1)  گلیسرول می شود. این جسم، یک اسید سولفونیک مشابه چربی مهم کلروپلاست، بتا  د  گالاکتوزیل  دی گلیسرید است. این جسم حاوی مقادیر مساوی از اسیدهای پالمیتیک و لینولنیک است. 

مومهای سطح خارجی برگها 
موم، عامل حفظ و تعادل آب درون گیاه است. باعث کاهش آسیب با سلول های برگ و نیز جلوگیری از گزند قارچها و حشرات می شود. دو ترکیب کتونی از موم یونجه عبارت اند از: میریستون، با فرمول (C13H27)2CO و آلفالفون، با فرمول C12H42O. 

استرول های گیاهی 
یکی از فراوان ترین استرول های گیاهی، بتاسیتوسترول است. استرول های خام حاصل از روغن بذر یونجة هاردیگان، شامل 23 درصد آلفا  ، 39 درصد بتا ، و 6 درصد گاما  اسپیناسترول است.

تری ترپن ها 
بتا آمیرین را توانسته اند از برگ و بذذر یونجة رقم هاردیگان جدا کنند. 

الکل کارنوبیل 
الکل کارنوبیل، به فرمول C24H50O الکلی است از نوع اول که به اسید کارنوبیک، C24H48O اکسیده می شود. این اسید به صورت یک استر به عنوان بخشی از اجزاء سازنده موم کارنوبا وجود دارد. 

ویتامین «K»
کمبود ویتامین K در حیوانات عالی، سبب جلوگیری از لخته شدن خون می شود. از نظر شیمیایی، ویتامین K1 عبارت از 2- متیل – 3- فیتیل-1، 4- نفتوکینون است. 

کاروتن
جزء کاروتن خالص شدة حاصل از یونجه را می توان تماماً مخلوطی از ترانس  بتا  کاروتن دانست که جزء کمی از آن سیس  ایزومر است. 

گزانتوفیل ها 
پنج نوع گزانتوفیل، 99 درصد کل گزانتوفیل یونجه تازه را تشکیل می دهد که عبارت اند از: لوتئین، 40 درصد؛ ویولاگزانتین، 34 درصد؛ نئوگزانتین، 19 درصد؛ کریپتوگزانتین، 4 درصد؛ و بالاخره زآگزانتین، 2 درصد.

کلروفیل 
کلروفیل به عنوان یک رنگدانه مهم در عمل فتوسنتز سبب تبدیل انرژی نورانی به انرژی شیمیایی می شود. کلروفیل، یک پورفیرین منیزیم دار همراه با یک زنجیر فیتیل است که در انحلال پذیری تمامی مولکول چربی شرکت دارد. 

اوبیکینون یا کوآنزیم Q
در واکنشهای تنفسی وظیفه ای به عهده دارند. اوبیکینون ها سبب تجدید فعالیت سیتوکرم C رداکتاز و تجدید فعالیت سوکسین اکسیداز در سیستم های غیرفعال می شوند. کوآنزیم Q10 در میتوکندری ها جمع می شود و به نظر می رسد که در انتقال الکترون دخالت دارد.
 
هگزانال و هگزانول 
ترانس – 2- هگزانال همراه با 3- هگزانال ها و 3- هگزانول ها، از مهمترین مواد موجود در گیاهان علوفه ای هستند که طعم علفی مربوط به آنهاست.

کربوهیدرات ها 
قندها: گلوکز و فروکتوز، معمولاً «قندهای کاهندة آزاد» و همراه با ساکاروز «کل قند گیاه» را تشکیل می دهند. 
نشاسته: نشاسته، پلی مری از گلوکز است که از اتصال واحدهای د  گلیکوپیرانوز در پیوند آلفا 1-4 تشکیل شده است. نشاسته به دو صورت آمیلوز و آمیلوپکتین وجود دارد. آمیلوز، یک مولکول خطی است. آمیلوپکتین مولکولی بسیار شاخه دار است که قسمت اعظم نشاستة موجود در برگ یونجه آمیلوپکتین است. 
پنتوزان ها: پنتوزان ها پلی مر قندهای پنتوز، مانند زایلان و آرایان، هستند. این مواد در غشای سلول ها همراه با ترکیبات پکتیکی و به عنوان جزئی از همه سلولز ها یافت می شوند. 
پکتین ها: واژه پکتین ها به اسیدهای پکتیک، پکتین، و پروتوپکتین اطلاق می شود. پکتین ها، موادی هستند با وزن مولکولی زیاد و اغلب در جدار سلول های گیاهی وجود دارند. بعضی از قندهایی که ممکن است همراه آنها باشند عبارت اند از: د  گالاکتال و ال  آرابان. 
همی سلولز: همی سلولزها مواد پیچیده و غیریکنواختی از دسته قندها هستند که وابسته به لیگنین و سلولز دیوارة سلول های گیاهی و پلی مرهایی از هگزوزها، پنتوزها و اسیدهای اورونیک هستند. همی سلولز یونجه مخلوط پیچیده ای است از گزیلان که دارای زنجیرهای کناری گالاکتوز، گلوکز، رامنوز و گالاکتورونیک اسید، همراه با زنجیر اصلی آرابینوز و 4- 5 متیل  د  گلوکورونیک اسید است. 
سلولز: سلولز، پلی مری از گلوکز است که از اتصال واحدهای د  گلوکوپیرانوز به وسیلة پیوند بتا  1-4 تشکیل شده است. هر چه که جدار سلول ها ضخیم تر شود مقدار آن افزایش می یابد. مقدار سلولز موجود در یونجة کشت شده در مزرعه، بین 18 تا 36 درصد متغیر است که بستگی به درجة رشد گیاه دارد. 

ویتامین های قابل حل در آب:
تیامین  ریبوفلاوین  اسید پانتوتنیک  نیاسین  پیریدوکسین  کولین  پرولین بتائین  اسید فولیک.

ترکیبات فنولی 
لیگنین: جزء ترکیبات آروماتیک گیاهی بسیار پلی مریک و منشأ لیگنین از الکل کونیفریل است. 
تانن: شیمی مواد تاننی بسیار پیچیده و نامتجانس است. 

کومسترول و سایر کومستان ها 
کومسترول ماده ای است از گروه ترکیبات بنزوفوروکومارین که دارای خاصیت استروژنی است. کومسترول عبارت است از 7، 12 دی هیدروکسی کومستان. تمرکز کومسترول در یونجه، به علت ابتلا به بیماری های برگی است.

 
فلاون ها و ایزوفلاون ها 
سه نوع فلاون جدا شده از یونجه عبارتند از: 1) 7-'4- دی هیدروکسی فلاون؛ 2) '3، '4، 7- تری هیدروکسی فلاون؛ و 3) تریسین . 
چهار نوع ایزوفلاون مشخص شده در یونجه عبارت اند از: 1) دایدزئین؛ 2) فورمونونتین؛
3) جنیستئین؛ و 4) بیوکانین. 

آنتوسیانین ها و آنتوسیانیدین ها 
یکی از محققان توانست آنتوسیانین ها را به صورت مشتقات سه آگلیکون، یعنی: دلفینیدین، پنونیدین و مالویدین، مشخص کند. 

مواد آلرژنیک 
دو مادة آلی ماکرومولکول می توانند واکنشهای آلرژیک را در افراد مبتلا به آسم برونشیک و تب یونجه ای ایجاد کنند. 

ساپونین ها 
ساپونین های موجود در یونجه از طبقة ساپونین های تریترپنوئیدی است. ساپونین ها در برگ، ریشه، و ساقة یونجه وجود دارند. 

اسیدهای آلی 
اسیدهای آلی موجود در یونجه: اسید ال  مالیک، اسید مالونیک، اسید سیتریک، و اسید سوکسنیک، اسید اکسالیک، اسید آلفا  کتوگلوتاریک، اسید فوماریک، اسید گلیسریک، اسید پیرولیدون کاربوکسیلیک، اسید شیکیمیک، و اسید کینیک.در برگهای یونجة دچار کمبود فسفر، مقدار آسپاراژین، آرژینین، و گلوتامین آن بیشتر از حد معمول است در حالی که مقدار اسید گلوتامیک آن در سطح خیلی کمتری قرار دارد. 
پتاسیم: حد پایین پتاسیم در یونجه برای به دست آوردن حداکثر محصول، تقریباً برابر 2 تا 2/2 درصد است. 
کلسیم:برگچه های بوتة یونجه در مرحلة اول گل دادن و در هوای خنک، 11/3 درصد و بوته ای که در ناحیة گرم رشد کرده است 24/2 درصد کلسیم دارد. 
منیزیم: افزودن کودهای پتاسیم دار، معمولاً سبب کاهش مقدار قابل ملاحظة منیزیم در گیاهان علوفه ای می شود. 
گوگرد: مقدار گوگرد در گیاهان علوفه ای و در شرایط عادی کشاورزی، از 2/0 تا 45/0 درصد متغیر است. گوگرد در گیاه به صورت سولفاتهای معدنی و ترکیبات آلی وجود دارد. 
مس: مقدار مس بیش از 5 قسمت در میلیون نتیجة خوب می دهد، مقدار 4 تا 5 قسمت در میلیون حداقل مقدار مورد نیاز و کمتر از 4 قسمت در میلیون نشانة کمبود این عنصر است. 
کبالت: در اثر آلودگی خاک، مقدار آن ممکن است فوق العاده افزایش یابد. وجود کبالت برای گیاهان عالی ضروری نیست. 
مولیبدن: یونجه ای که مقدار مولیبدن آن 10 قسمت در میلیون بود سبب ایجاد بیماری به نام «ترتنس» در حیوانات شد که علائم آن اسهال روده ای، لاغری و تغییر رنگ پوست است. 
روی: حداکثر تولید محصول زمانی به دست می آید که مقدار روی در برگهای یونجه بیشتر از 6 قسمت در میلیون باشد. 
سلنیم: وجود این عنصر برای حیوانات مهم است چون مقدار بسیار کم آن در رژیم غذایی حیوانات سبب ضعیف شدن عضلات می شود و مقدار زیاد آن یک نوع کوری به نام بلاینئد استاگرز یا بیماری آلکالی ایجاد می کند. 
آهن: کمبود آهن، معمولاً به دلیل ترکیبات غیرقابل حل اکسید آهن و فسفات آهن است.
بور: کمبود بور در گیاه یونجه، بیشتر در خاکهای اسیدی و شنی و همچنین در نقاط مرطوب، به دلیل آبشویی این عنصر، دیده می شود. 
استرونسیم: افزایش مقدار پتاسیم و کلسیم در خاک سبب کم شدن مقدار استرونسیم رادیواکتیو در گیاه می شود. 
سدیم: به کار بردن کودهای پتاسیم دار سبب می شود مقدار سدیم موجود در یونجه به طور قابل ملاحظه ای کاهش یابد. 
فلوئور: لاولاس و همکارانش در ناحیه ای که مقدار فلوئور موجود در اتمسفر آن زیاد بود بوته هایی از یونجه را جمع آوری و ملاحظه کردند که فلوئور به صورت فلوئور و سیترات و فلوئور و استات به ترتیب با غلظتهای 896 و 179 قسمت در میلیون در برگ یونجه وجود دارد. 
عوامل کی لیت ساز: می توانند فلزات کمیاب را که به صورت غیرقابل حل هستند، از خاک خارج کنند. 

چگونگی تثبیت ازت در یونجه
گیاه یونجه، را میخ سبز یا طلای سبز نیز می شناسند. 

نژاد باکتری یونجه 
باکتری نژاد یونجه «ریزوبیوم ملیلوتی» است که فقط یونجه، شاه افسر، شنبلیله و سایر گونه های جنس یونجه را می تواند آغشته کند و در تشکیل غده های ذخیره کنندة ازت کاملاً مؤثر باشد. این باکتری به تیرة ریزوبیاسه تعلق دارند. نسبت به اسیدی بودن شرایط محیط رشد بسیار حساس است. توانایی نژادهای باکتری ریزوبیوم را در تولید و تشکیل غده خاصیت آلودن یا آغشته کردن، و ظرفیت تثبیت ازت را سودمندی یا مؤثر بودن آنها می گویند. 

چگونگی ورود باکتری در ریشه و تشکیل گره 
باکتری از طریق تارهای ریشه وارد آن می شود. ریشه تغییر شکل می دهد و موجدار می گردد. پس از آلودگی یا عفونت، تکامل یک غده یا گره بستگی به عوامل بسیاری دارد. در طول مدت رسیدن گره یا غده ها، میزبان و باکتری با یکدیگر به طور مسالمت آمیز در یک حالت تعادل نسبی همزیستی می کنند.هموگلوبین، محدود به آن دسته از سلول های غده یا گرهی است که حاوی ریزوبیوم بوده و ازت را تثبیت می کنند. 

تشکیل گره

آغشته کردن بذر یونجه 
آغشته کردن بذر یونجه یا خاک با باکتری را تلقیح نیز می گویند. گرد یا پودر باکتری معمول ترین فرم عرضه باکتری است.از روشهای دیگر تلقیح بذر با باکتری عبارت اند از: روش آب پاشی، روش تعلیق باکتری در آب، و روش مالیدن باکتری به بذر. 

مرگ و میر باکتری ها 
برای کاهش میزان مرگ و میر باکتری و به منظور دوام بیشتر باکتری بر روی بذر، لازم است که بذر یونجه یا بذر سایر گیاهان پروانه آسا را با بعضی مواد مخلوط کرد. باید بلافاصله بذر آغشته شده به باکتری را کاشت و یا آن را در خاک دفن کرد. 

باکتری ها و شرایط محیطی خاک 
در خاکهای اسیدی، باکتری نژاد یونجه را می توان همراه محلول غذایی مخصوص با بذر آغشته کرد و سپس بذرها را در کربنات کلسیم یا سنگ آهک پودر شده غلتانید تا آن که پوششی از ترکیبات آهکی روی بذرها را به طور کامل فرا گیرد. 

گروههای باکتری گیاهان پروانه آسا 
تشکیل گرههای ذخیره کننده ازت در روی گیاهان پروانه آسا بستگی به وجود نژاد باکتری مناسب هر گونه از گیاهان مذکور دارد. باکتری ها را بر اساس تأثیری که دارند به گروههای مختلف طبقه بندی کرده اند: 
باکتری گروه یونجه  باکتری گروه شبدر  باکتری گروه نخود و ماشک  باکتری گروه لوبیا چشم بلبلی  باکتری گروه لوبیا  باکتری گروه لوپن یا لوبیاگرگی  باکتری گروه سویا. 

شخوارکنندگان

نفخ در نشخوارکنندگان 
علت اصلی نفخ در نشخوارکنندگان، انبساط دو قسمت اول معده در نتیجة تولید گاز است؛ و بخش اعظم گاز تولید شده نیز نتیجة فعالیتهای میکروبی است. نفخ در اثر چرا، در مزارعی دیده می شود که از نظر پوشش گیاهی بسیار عالی و مرغوب باشد.مقدار گازی که در اثر آروغ زدن از بین می رود بیشتر از مقدار گازی است که در شرایط مناسب تخمیر تولید می شود. عوامل حیوانی و عوامل گیاهی هر دو در تولبید نفخ دخالت دارند. تصور می شود قسمت اعظم گازهای تولید شده در اثر آروغ زدن مکرر از بین برود. 

عوامل گیاهی 
بعضی از گیاهان، مخصوصاً گیاهان تیرة پروانه آسا، که به صورت تازه (در چراگاهها) یا حتی خشک مصرف می شوند بیش از سایر گیاهان در به وجود آمدن نفخ دخالت دارند. 
اسید سیانیدریک:اسید سیانیدریک (HCH) یکی از عوامل شناخته شده در تولید نفخ در دامهاست. 
فلاون ها: در عصارة گیاهان پروانه آساها در بین مواد زیادی که از تجزیة عصاره گیاهان مذکور به دست آمده 3،4،5 تری هیدروکسی  7  متوکسی فلاون است. 
کورستین: کورستین (C15H10O7) با تزریق مقدار زیادی از آن به گوسفند، علامتی از نفخ مشاهده نشده است. 
ساپونین ها:عامل تولید نفخ. ساپونین به طور طبیعی منجر به تولید گلوکزید در گیاه، با خصوصیتی شبیه صابون، می شود و خاصیت مسموم کنندگی دارد. به طور کلی سطح انبساط و بازده فیزیولوژیکی ساپونین از شاخصهای اصلی تولید نفخ به شمار می رود. 

محل رویدادهایی که باعث آروغ زدن می شود
دیوارة شکمبه در اثر گاز کشیده شده انبساط می یابد و منجر به تحریک در آروغ زدن می شود؛ جنبشهای تولید شده، از راه اعصاب تحریک کننده به مغز می رسد و منجر به تولید آروغ می شود. گازهای اصلی آروغ، دی اکسید کربن (CO2) و متان (CH4) است. پس از این دو گاز، ازت، هیدروژن سولفید، اکسیژن، و هیدروژن نیز یافت می شود. دربارة مرکز عصبی کنترل کنندة آروغ هنوز مطلبی نگاشته نشده است. 

عواملی که از بروز نفخ جلوگیری می کنند 
عوامل ضد کف کردن  خوراندن روغن نباتی یا حیوانی  تعلیف دام با علوفة خشک پیش از چرا  تناوب در چرای دامها با گیاهان پروانه آسا و غیر پروانه آسا  چرای نواری یا محدود  تعلیف با علوفة سبز  چرای مداوم در شب و روز  تولید چراگاه مخلوط که مانع نفخ دام 
می شود  تعادل حاصلخیزی خاک  تناوب چند ساعته در چرا  آنتی بیوتیک ها.

کیفیت علوفة خشک 
علوفه خشک از خشک شدن یا رطوبت گیری گیاهان علوفه ای سبز به دست می آید.ارزش نسبی علوفة خشک به عنوان یک منبع غذایی مختلف برای احشام:
الف) علوفة خشک حاوی 40 تا 70 درصد هیدروکربورهای کمپلکس، است که برای هضم نیاز به تخمیر به وسیلة باکتری دارد. 
ب) برای تأمین انرژی در حیواناتی که دستگاه گوارشی ساده دارند، تغذیة آنها باید طوری باشد که آنزیم مترشح از بدنشان بتواند مواد غذایی را هضم کند. 
ج) غذای احشام غیرنشخوارکننده ای که دستگاه گوارش ساده دارند باید محتوی 
ویتامین های B کمپلکس و K باشد، در حالی که احشام نشخوارکننده احتیاجی به ویتامین در جیرة غذایی ندارند چون این ویتامین ها در معدة آنها به وجود می آید.

عوامل مؤثر در کیفیت علوفة خشک 
مهمترین عوامل مؤثر بر کیفیت علوفة خشک عبارت اند از:
الف) مرحلة رشد و نمو گیاهی، در فصلی که منجر به برداشت گیاهان علوفه ای می شود. 
ب) مرحلة برداشت گیاه علوفه ای و این که علوفة به دست آمده از چین اول است یا از چینهای بعدی. 
ج) محتویات برگهای گیاه علوفه ای. 
د) میزان خسارتی که گیاه علوفه ای برداشت شده، در اثر عوامل آب و هوایی یا هنگام نقل و انتقال متحمل می شود. 
ه) روشی که گیاه علوفه ای مطابق آن روش به مصرف تغذیه می رسد. 
و) گونه یا نوع گیاه علوفه ای. 

تاریخ برداشت اولین چین گیاه علوفه ای را به عنوان مهمترین عامل مؤثر پذیرش علوفه یاد می کنند.مهمترین عامل مؤثر در مصرف علوفة خشک حبه ای یا پلت مربوط به قطعات بسیار ریز موجود در آن است، که می توان میزان مصرف بیشتر را با نم کردن علوفة حبه ای یا آردی افزایش داد. پس، آشکار است که عامل اصلی در افزایش میزان مصرف علوفه، قطعات ریز علوفه است که سرعت هضم و حرکت زوائد حاصل از هضم را در روده و معدة حیوان افزایش می دهد.انرژی متمرکز در خوراکهای دامی شامل کل مواد قابل هضم، مواد خشک قابل هضم، و انرژی قابل هضم است. مواد خشک قابل هضم و انرژیِ قابل هضم عبارت اند از اختلاف بین مقدار غذای مصرف شده و مقدار مدفوع حیوان به ترتیب از نظر مواد خشک و کالری، کل مواد قابل هضم که از اختلاف بین مقدار غذای مصرف شده و میزان مواد دفع شده، به دست می آید.درصد مواد خشک قابل هضم (y) را می توان دقیقاً از تاریخ برداشت با توجه به تعداد روزهای بعد از 10 اردیبهشت ماه (x) با استفاده از معادلة زیر پیش بینی کرد:
x48/0 – 85 = x
ثابت شده که تأثیر گونه، رقم و نژاد گیاه علوفه ای بر رابطة بین تاریخ برداشت و مقدار مواد خشک قابل هضم، بسیار اندک است. 
درصد مواد خشک قابل هضم (y) با میزان درصد برگ x در چین اول علوفة خشک حاصل از مخلوط گیاهان پروانه آسا و گندمیان با معادلة 
8/40× x4/0 = y
ارتباط دارد. 
مواد قابل هضم موجود در علوفة خشک، مانند میزان مصرف آن، چندان تحت تأثیر روش خشک کردن قرار نمی گیرد. اختلافی در قابلیت هضم علوفة خشک یک گیاه به صورت بلند خرد شده و یا باز، که همزان برداشت و در یک شرایط خشک شده باشد، در تغذیه احشام ندارد. قابلیت هضم علوفة خشک تنها، مصرف میزان بالقوه ارزش غذایی در واحد وزن علوفه خشک است، و علت کاربرد این معیار آن است که خروجی حیوان به صورت مدفوع به راحتی قابل اندازه گیری است.

 
پروتئین
میزان پروتئین خام موجود در علوفه به عوامل زیر بستگی دارد:
الف) گونه های مختلف علوفه؛
ب) تاریخ برداشت یا مرحلة رشد در زمان برداشت علوفه؛
ج) میزان کود شیمیایی ازت دار به کار رفته در مورد گیاهان تیرة گندمیان؛
د) میزان و محتوای برگ. 
پروتئین موجود در جیرة غذایی نشخوارکنندگان به نام پروتئین قابل هظم ظاهری خوانده می شود. یک رابطة بسیار مهم بین درصد پروتئین خام (x) و مقدار پروتئین قابل هضم ظاهری (y) موجود در علوفة خشک وجود دارد به این ترتیب که:
48/3- x92/0 = y
شکل ظاهری یا فیزیکی علوفة مورد مصرف تأثیر مهمی بر روی فراورده های دامی دارد، میزان حساسیت گوسفندهای پرواری و گاوهای پرواری و رشد گاوهای شیری نسبت به این عامل بسیار روشن است.بین انرژی ورودی و خروجی حیوان که وابسته به نوع مواد غذایی مصرف شده باشد رابطة خاصی وجود دارد. اصل کاهش مواد بازگشتی به صورت تبدیل مقدار شیر حاصل به انرژی موجود در نوع جیره مخلوط غلات و گیاهان علوفه ای عمل می کند. با افزایش انرژی ورودی از طریق تغذیه از علوفه ای با کیفیت بهتر، کاهش خروجی حیوان در مقایسه با حالتی که تغذیه همراه با غذای متراکم باشد، بسیار کمتر است. 

نکاتی در مورد برداشت گیاهان علوفه ای در ارتباط با کیفیت علوفه خشک 
الف) علوفة خشک محصولی است که وزن و حجم زیادی دارد. 
ب) کیفیت گیاهان علوفه ای جهت تعلیف، که یک عامل مهم خوشخوراکی به حساب 
می آید، هنگام خشک کردن به سادگی پایین می آید. 
ج) گیاهان علوفه ای، در موقع برداشت (در مرحلة رسیدن) حاوی رطوبت زیادی است. 
د) مدت زمانی که گیاهان علوفه ای بهترین تاریخ رسیدن را جهت برداشت نشان می دهند، نسبتاً کوتاه است. 
علف چینها یا علف برهای تراکتوری که قابل نصب روی تراکتور هستند؛ انواع ثابت، نیمه ثابت، کششی یا تریلی آنها ممکن است ساخته شوند.علف جمع کن های دمپی دارای نرده هایی است که علوفه را جمع آوری می کند.دستگاهی که هر دو کار را توأم انجام می دهد و می تواند علوفه را نیز ردیف کند. این دستگاه به نام دستگاه برداشت علوفه «طوقه ای» شناخته شده است.عدلهایی که کمتر متراکم هستند معمولاً محتوی رطوبت بیشتری هستند. عدل بندی بر دو نوع است: عدلهای مستطیلی شکل و عدلهای کروی شکل. خرد کردن علوفه روش دیگری جهت جمع آوری علوفه برداشت شده است. منظور اصلی از خرد کردن علوفه، کاهش اندازه گیاه تاآن حد است که با جریان هوا قابل حمل و نقل باشد.  
 
تناوب در زراعت یونجه 
تناوب عبارت است از کشت و کار گیاهان مختلف زراعی، با یک برنامه و نظم مشخص برای یک دورة چندساله؛ عبارت است از تسلسل کشت گیاهان در هر یک از قطعات در طی سالهای دورة تناوب. می توان برنامة تناوب یونجه را برای چندین سال متوالی، همراه ذرت و جو اجرا کرد.تناوب، این مزیت را دارد که مواد غذایی گوناگونی از زمین اخذ می شود و با وارد شدن یونجه (یک گیاه پروانه آسا) ذخیرة ازت خاک افزایش می یابد. چنانچه در بعضی مناطق کشور کمبود آب مسئله و مشکلی را به وجود نیاورد، شایسته است از آیش چشمپوشی کرد.ریشة گیاهان از خود ترشحاتی دارند. این ترشحات می تواند اسید کربنیک، اسید اگزالیک، اسید سیتریک، اسید فسفریک، و غیره باشد.کشت تنهای یک گیاه را در یک قطعه زمین در طی چند سال متمادی، کشت تک محصولی می نامند. نکتة قابل توجهی را که باید در تناوب گیاهان زراعی به آن توجه داشت انتخاب گیاهان صیفی یا بهارة زودرس است.یونجه زاری که موقع برگرداندن آن رسیده باشد باید یا در فصل پاییز و بعد از بارندگی، با یک شخم عمیق آن را برگرداند و در بهار با انجام یک شخم دیگر کار زیر و رو کردن مزرعه یونجه را تکمیل کرد. یونجه را باید بعد از گیاهان وجینی کشت کرد یعنی زمینی که عاری از گیاه هرز و نسبتاً پول و حاصلخیز باشد.یونجه را نباید بعد از یونجه کشت کرد زیرا بقایای این گیاه و سایر گیاهان در زمین، نمی تواند شرایط مناسب را برای بستر بذر یونجه به خوبی فراهم کند. گیاهی که بعد از گیاه دیگر در تناوب قرار می گیرد باید طوری انتخاب شود که حتی المقدور هیچ گونه شباهت مورفولوژیکی و زراعی با هم نداشته باشند.در ارائة برنامة تناوب زراعی در چنین زمینی، دو عامل مؤثر نامطلوب زراعی وجود دارد: یکی سفتی، سختی، و عدم تهویة خاک است که موجب می شود مشکلاتی در زمینة شخم زمین فراهم آید، و دیگری هجوم بیش از اندازة گیاهان هرز در زراعت یونجه خواهد بود که این نیز باعث اشکالات متعدد می شود.قرار دادن گیاهان پروانه آسا در برنامة تناوب زراعی، می تواند خاک را از نظر بیولوژیکی فعال کرده و با برگرداندن کود سبز و بقایای این نوع گیاهان و اضافه کردن مواد معدنی کافی، شرایط را کاملاً برای یک گیاه وجینی که بعد از این گونه گیاهان کاشته می شود فراهم کند. 

عوامل و نکات مهم در برداشت یونجه 
در برداشت یونجه باید به چند عامل مهم توجه کرد از جمله: برداشت علوفه، کاستن از رطوبت آن یا به دست آوردن علوفة خشک شده قابل انبار کردن، و سرانجام نحوة جمع آوری، ذخیره و انبار کردن آن است. نکتة مهمی که باید در موقع برداشت یونجه به آن توجه شود،حفظ و نگهداری برگهای آن است.دسته های علوفه ای که به هم گره یا پیچ خورده و خشک شده اند بیده یا برمه (بورمه) می گویند.بهترین تاریخ برداشت و چیدن یونجه موقعی است که یک دهم تا یک دوم مزرعه یونجه به گل نشسته باشد. بهتر است یونجه را از حدود ده سانتی متر بالاتر از کف زمین درو کرد. 

وسایل برداشت یونجه 
برداشت یونجه به کمک علف بر یا علف چینهای موتوری کوچک، یا به کمک علف برهایی که به جلو، وسط، یا عقب تراکتور وصل می شوند صورت می گیرد. دروکن های تراکتوری با غلتکهای مخصوص به نام کاندیشنر برای له کردن ساقة یونجه مجهز است.نیروی لازم جهت درو کردن، و در صورت لزوم غلتک زدن و ردیف کردن، یا از موتور سرخود یا از محور انتقال قدرت تراکتور (pto) گرفته می شود.یونجه ای که در زمان مناسب درو یا چیده شده باشد بیش از 70 درصد رطوبت دارد.علوفه ای که بدون تابش مستقیم اشعه خورشید یا به کمک هوا خشک شود رنگ سبز طبیعی خود را حفظ می کند و از لحاظ حفظ مواد غذایی، به خصوص ویتامین A، حائز اهمیت است. خشک کردن علوفه در بعضی مناطق مرطوب که به کمک هوا روی چوب بست، سیم، و غیره انجام می شود، باعث خواهد شد که مزه، طعم اصلی و رنگ سبز روشن علوفة خشک شده حفظ گردد.معمول ترین دستگاه جمع آوری یونجه، دستگاه پرس یا عدل بندی یا بیلر است. دستگاه دیگری به نام انباره یا جمع کننده عدلهای علوفه وجود دارد که دارای دو چرخ است و پشت دستگاه پرس کشیده می شود.

ماشینهای تهیة لقمه 
تهیة لقمه با علوفة خشک یونجه ای که کمتر از 12 درصد رطوبت دارد، امروزه معمول و متداول شده است. لقمه های تولید شده از علوفه مزایای مختلفی دارد، از قبیل: سهولت حمل و نقل، حفظ صفت خشن بودن علوفه. استفاده از ماشینهای تهیة لقمه در سر مزرعه محدود به مناطق خشک است.جا دادن عدلها در هوای آزاد و کشیدن نایلون روی آنها، ارزان ترین روش نگهداری علوفه است.برای شدت بخشیدن به رشد ریشه و شاخ و برگ گیاه، لازم است که یونجه را در سال اول کاشت، یا چین اول، در زمان گل دادن کامل برداشت کرد. برداشت یونجه در زمان رسیدن گیاه، به دلیل خوابیدگی بوته ها و نیز به دلیل کاهش میزان برگ و افزایش الیاف ساقه، علوفه ای را به دست می دهد که میزان مواد غذایی و همچنین ارزش غذایی آن به نسبت پایین است. 

نوبت چین های یونجه 
بیشترین تعداد چین یونجه، در مناطق گرمسیری (متوسط 7 چین) است؛ مناطق سردسیر (متوسط 3 چین در سال)، کمترین تعداد چین یونجه را دارند. برداشت تعداد کمتری چین یونجه باعث کاهش کل عملکرد علوفه و مواد غذایی می شود.ارتفاع برش بوتة یونجه از سطح زمین: بهتر است ارتفاع برش ساقه از سطح زمین را 5 تا 10 سانتی متر در نظر گرفت. 

سطح زيركشت و ميزان توليد يونجه در جهان و ايران 
يونجه به عنوان مهمترين گياه علوفه اي، سازگاري مناسبي به شرايط مختلف اقليمي يافتهو امروزه در بيشتر مناطق جهان كشت ميشود. سطح زير كشت يونجه در سطح جهانيحدود 30ميليون هكتار است. البته اين ميزان نسبت به دو دهه هاي اخير حدود ده درصدكاهش نشان مي دهد كه اين كاهش را مي توان به افزايش قيمت نفت، به ويژه دركشورهاي توسعه يافته همچنين بروز برخي بيماريها و آفات، افزايش قيمت ديگر محصولات زراعي و تغيير سياست هاي دولت ها  نسبت داد. بزرگ ترين مناطق توليدكننده يونجه به ترتيب شامل: آمريكاي شمالي با 9/11ميليون هكتار (41%)، اروپا با1/7ميليون هكتار (25%)، آمريكاي جنوبي با 7ميليون هكتار (23%)، آسيا با 2/2ميليون هكتار (8%)، آفريقا (2%) و اقيانوسيه (1%) مي باشند. كشورهاي پيشرو در توليد يونجه نيز شامل آمريكا (9ميليون هكتار)، آرژانتين (7ميليون هكتار)، كانادا (2ميليون هكتار)، روسيه (8/1ميليون هكتار)، ايتاليا (3/1ميليون هكتار) و چين (3/1ميليونهكتار) ميباشند.در ميان كشورهاي توليد كننده يونجه، ايران در رده هشتم جهاني قرار دارد و ميانگينسطح زيركشت آن در دهه گذشته بيش از 600هزار هكتار بوده است كه  توليدي  معادل3/4ميليون تن يونجه خشك را داشته است.

 

اشتراک

دیدگاه دیگران (بدون دیدگاه)...

Leave a reply

نام:: فیلد اجباری.
آدرس رایانامه: فیلد اجباری. غیر فعال
وبسایت::
کد امنیتی:: فیلد اجباری.
دیدگاه: فیلد اجباری.